02 December 2017

Αποχαιρετισμός στη θρησκευτική πίστη (61)

Την ιστορία την γράφουμε μαζί
της Λίνας Μ., ετών 29, ιδιωτική υπάλληλος


ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ

Είμαι η Λίνα και γεννήθηκα σ' ένα νησί που αγκαλιάζεται από το βαθύ μπλε της θάλασσας.

Το χωριό μου μικρό κι η οικογένειά μου απλή και βαθιά θρησκευόμενη, με τα μέλη του ευρύτερου κύκλου της να συμπεριλαμβάνουν ιερείς μα και θεοφοβούμενους ανθρώπους. Το ντύσιμο, η διατροφή, η συμπεριφορά και ο τρόπος σκέψης μας, ήταν επιβεβλημένο να συνάδουν με την άγραφη πηγή δικαίου της κοινωνίας μας. Άνθρωποι μεγαλωμένοι με χριστιανικές διδαχές και βαρύ καημό στο τι θα πει ο κόσμος.

Διάβαζα τη Βίβλο από μικρή και πήγαινα με την οικογένειά μου στην εκκλησία, μα δεν καταλάβαινα τίποτα επί της ουσίας. Μου άρεσε όμως. Οι ψαλμοί, η κατανυκτική ατμόσφαιρα, η ευλάβεια των πιστών, η μυρωδιά κι όλα όσα βιώνει ένα παιδί με τις δικές του αισθήσεις και τα δικά του μάτια, μού γέννησαν την ψευδαίσθηση ότι αυτός είναι ο κόσμος μου κι εδώ ανήκω. Έτσι, μεγαλώνοντας, τρύπωνε όλο και πιο βαθιά στο μυαλό μου, η επιθυμία ν' απαρνηθώ τα εγκόσμια και να γίνω καλόγρια. Ήμουν ανέκαθεν ένα ντροπαλό, μοναχικό παιδί και σαν έφηβη έβρισκα διέξοδο σ' ένα ημερολόγιο όπου κι έγραφα πολύ συχνά.

Είχα ακούσει πολλές φορές τους γονείς μου να λένε στους άλλους πως είμαι αλαφροΐσκιωτη και γρήγορα να συμπληρώνουν πως θέλω να μονάσω. Σαν να τους είχε βρει μια θεομηνία, αλλά τελικά θα κατάφερναν να εισπράξουν μια γερή κρατική επιδότηση. Κι εγώ ένιωθα τόση υπερηφάνεια  που κάτι από εμένα τους έκανε να νιώθουν χαρά. Μα λίγο πριν να κλείσω τα 17, χρειάστηκε να προχωρήσω μόνη αφού τους έχασα και τους δύο σε τροχαίο ατύχημα. Ό, τι μου απέμεινε ήταν ο Πνευματικός μου, μέλος κι ο ίδιος της οικογενείας μας και άνθρωπος που δεν γέλασε ποτέ του. Δεν τον θυμάμαι ούτε καν χαμογελαστό. Μέσα στο γκρι χρώμα της μονότονης φωνής του, κατάφερνε να με υπνωτίζει αν και ποτέ δεν με κοίταξε στα μάτια. Το βλέμμα του δεν σταθεροποιήθηκε ποτέ σ' εμένα, ταξίδευε πάντα προς τα πάνω και προς το άπειρο. Αυτή η μικρή λεπτομέρεια ήταν πολύ ενοχλητική παρόλο που έδινε την εντύπωση πως τα λόγια του προέρχονταν από την επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος.

Πέρασαν δέκα χρόνια χωρίς τους γονείς μου. Ήρθα στην Αθήνα και βρήκα δουλειά μα όλη μου η ζωή ήταν πάντα υπό την αυστηρή επίβλεψη  του ευρύτερου κύκλου της οικογενείας. Φιλοξενήθηκα από θείους και θείες που δεν παρέλειπαν ποτέ να μου υπενθυμίζουν τον μεγαλειώδη στόχο μου. Να γίνω καλόγρια.

Το σώμα μου που είχε πια διαμορφωθεί, γινόταν πρόβλημα χωρίς ουσιαστική λύση, αφού προκαλούνταν εντάσεις και προστριβές στους χώρους όπου διέμενα φιλοξενούμενη. Χρειάστηκε να κρύβω το στήθος μου με διάφορες πατέντες, όλες τις εποχές του χρόνου, για να μην είναι ορατό και προκλητικό. Πέρασε αρκετός καιρός μέχρι να μπορέσω να συγκεντρώσω κάποια χρήματα και να νοικιάσω ένα σπίτι για να μείνω μόνη. Ωστόσο και πάλι κάτω από το άγρυπνο βλέμμα του θείου που έμενε ένα τετράγωνο μακριά. Ο θείος, εκτός του ότι ήταν ψάλτης στην ενορία ήταν μισογύνης και αλκοολικός. Με έκανε να νιώθω πως φταίω για όσα κακά του συμβαίνουν, επειδή όλο και ανέβαλα την ένταξή μου στη μοναστική ζωή. Όμως ήμουν γεμάτη αναπάντητα ερωτήματα με ένα βασικό. Αν αξίζει η ζωή που ζω. Γιατί ο Θεός πήρε τους γονείς μου κοντά του; Αν τους αγαπούσε πιο πολύ από εμένα, τότε κάπου είμαι αμαρτωλή και δεν έχω δικαίωμα στην αγάπη Του. Αλλά που όμως; Τι κάνω λάθος; Μήπως με τιμωρεί επειδή δεν μου αρέσουν οι άνθρωποι που δεν κοιτούν στα μάτια;  Ή αν δεν είναι έτσι και τελικά με αγαπάει, είναι αυτό εκδήλωση αγάπης από έναν Θεό προς το δημιούργημά του; Είμαι άξια να βρεθώ κοντά Του και με ποιόν τρόπο; Ζώντας ή πεθαίνοντας; Oι γυναικείες μου ορμές, κατασπαράσσονταν από εγκράτεια με την αποχή από την αυτοϊκανοποίηση. Το ότι σε κάθε τι που κάνω ο Κύριος είναι παρών ήταν η μοναδική μου βεβαιότητα. Δεν υπάρχει μέτρο σύγκρισης ανάμεσα σε αμαρτίες, μικρές ή μεγάλες, χάνεις τη Βασιλεία των Ουρανών. Έτσι, έφτασα 27, με κουρελιασμένη αυτοπεποίθηση, μ' ένα κορμί που έλιωνε μέσα στην κόλαση του ανεκπλήρωτου, αναζητώντας τον Παράδεισο. Στόχος, να είμαι τέλεια. Χαμένη μέσα σε προτάσεις για ενάρετη ζωή, προσευχή, συχνή επικοινωνία με τον Πνευματικό μου και συμμετοχή στα Μυστήρια της Εκκλησίας για άντληση δύναμης.

Ποιας δύναμης;

Ήταν άνοιξη κι έσερνα τη σωματική και ψυχική μου δοκιμασία σε κάθε βήμα. Σε κάθε ανάσα. Φοβήθηκα πως παρανοώ, πως καταρρέω. Θα χρειαζόταν άμεσα ν' αρχίσω ν' απαντώ στα ερωτήματα που είχαν κάνει κατάληψη στο συνειδητό και στο υποσυνείδητό μου. Έπρεπε πάση θυσία να κατανοήσω τον λόγο της απώλειας των αγαπημένων μου γονιών και ν' απενοχοποιήσω τον Θεό μου για να μ' αγκαλιάσει.  Η πολύ προσεκτική επιλογή των συναναστροφών, με είχε καταδικάσει στη μοναξιά. Αποφάσισα να κάνω μια μακριά διαδρομή στο παρελθόν, διαβάζοντας τις σημειώσεις που όλα αυτά τα χρόνια κρατούσα, μήπως κι ανακαλύψω την πηγή των δεινών μου. Διάβαζα για μέρες, για εβδομάδες...

Άχρωμες λέξεις, συναισθήματα χωρίς μουσική, εικόνες χωρίς φως. Κι εγώ, πιο δειλή κι απ' τον λαγό, να περιφέρομαι στον αντίλαλο των χρόνων μου, με φόβο μεγαλύτερο απ' την ευλάβεια. Μια βιαστικά γραμμένη και υπογραμμισμένη σημείωση, τράβηξε την προσοχή μου. «εάν κανείς έρχεται προς εμέ, δια να γίνη οπαδός μου, και δεν απαρνήται τον πατέρα του και την μητέρα και την γυναίκα και τα τέκνα και τους αδελφούς και τας αδελφάς, εφ' όσον αυτοί του είναι πρόσκομμα εις την νέαν ζωήν του, ακόμη δε δεν απαρνήται και την ζωήν του, όταν η ανάγκη επιβάλη να την θυσιάση, αυτός δεν ημπορεί να είναι μαθητής μου». Είναι από το Ευαγγέλιο του Λουκά (14:26) και φαινόταν σαν μια εκκρεμότητα που έπρεπε να τακτοποιήσω.

Στην δουλειά, άκουγα τους συναδέλφους να μιλούν για τις δυνατότητες που σου παρέχει το ίντερνετ, η αστείρευτη αυτή πηγή επικοινωνίας και πληροφοριών για κάθε ερώτημα. Σκέφτηκα πως μέσα σε αυτόν τον ψηφιακό κόσμο, ίσως καταφέρω να βρω πληροφορίες κι απαντήσεις αφού τόσο καιρό και παρά το ότι μέσα μου παλεύω, δεν μπορώ να δεχτώ αναπόδεικτες εικασίες. Η ευκαιρία δόθηκε άμεσα κι αγόρασα έναν υπολογιστή δεύτερο χέρι από κάποιον που τον άλλαξε για έναν πιο σύγχρονο. Μετά από λίγο διάστημα ήμουν έτοιμη για πλοήγηση στο διαδίκτυο.

Οι αρχικές επαφές περιορίστηκαν στον κύκλο των γνωστών, οικογένεια, ιερείς, μονές κι οτιδήποτε σχετικό με τη θρησκεία. Οι οικείες θάλασσες, με προσάραζαν σε γνωστά λιμάνια μα το περιοδικό φως του φάρου τους, το είχα μετρήσει εδώ και χρόνια. Τότε σκέφτηκα να στρίψω το τιμόνι γι' αλλού. Ανάποδα, με στροφή 180 μοιρών. Πληκτρολόγησα στη μηχανή αναζήτησης "άθεοι" και μου έδωσε είκοσι και πάνω αποτελέσματα. Κάποιες ομάδες ξεχώριζαν από τον αριθμό των μελών τους κι ήταν εντυπωσιακό το πόσοι σατανισμένοι υπάρχουν τριγύρω. Έκανα το σταυρό μου και μπήκα να διαβάσω. Σε κάποια από τις ομάδες, σταμάτησα περισσότερο,  δεν χρειαζόταν να είμαι μέλος για να την παρακολουθήσω. Μια ομάδα ανοιχτή που δημιουργήθηκε και επιβλέπεται από διαχειριστές που είναι μέλη της «Ένωσης Αθέων», και συστήνεται ως ελεύθερο κανάλι επικοινωνίας των απανταχού Ελλήνων αθέων και αγνωστικιστών στο facebook. Οι απόψεις της «Ένωσης Αθέων» εκφράζονται αποκλειστικά από τα επίσημα όργανά της, όπως προκύπτει από το καταστατικό και τη συνέλευση των μελών της, ωστόσο ο καθένας έχει την ευθύνη του λόγου και των απόψεών του. Κι έτσι, σε αυτή την ομάδα, έμεινα ώρες, μέρες πολλές να διαβάζω.

Ήταν φθινόπωρο όταν ένιωσα την ανάγκη για επικοινωνία με τα μέλη, ήθελα να θέσω τα δικά μου ερωτήματα και να πάρω άμεσες απαντήσεις που με αφορούν. Από κάπου έπρεπε ν' αρχίσω κι έκανα ανάρτηση ένα θέμα που αναφερόταν στη θρησκεία, θέτοντας ένα γενικό ερώτημα.

-Αν δεν υπάρχει Θεός  πως γίνεται τόσα εκατομμύρια κόσμος να μην μπορεί να διακρίνει την αλήθεια; Πρόκειται για μαζική παράνοια ή κάτι άλλο που μου διαφεύγει; Όλοι αυτοί οι απλοί άνθρωποι που διηγήθηκαν ιστορίες για τους Αγίους με οράματα και θαύματα από προσωπικές τους εμπειρίες βρίσκονταν σε ομαδική παράκρουση ή ήταν και είναι όλοι ψεύτες;

Πήρα πολλές και εκτεταμένες απαντήσεις, που μου έδωσαν τροφή για σκέψη. Παραθέτω μερικές από αυτές στο τέλος του κειμένου (*).

Οι ισχυροί συναισθηματικοί δεσμοί με την θρησκεία, δεν ήταν αρκετοί για να κλείσουν τα μάτια μου σε αυτή την επιχειρηματολογία. Συνέχισα το διάβασμα και την έρευνα κι αυτή τη φορά δεν ήμουν μόνη. Κάποιοι άνθρωποι επέλεξαν να είναι κοντά μου σε αυτή τη δύσκολη εποχή της απομυθοποίησης όσων ήξερα και πίστευα. Κι αυτοί, δεν ήταν οι «δικοί» μου άνθρωποι όπως θα ήταν λογικό, αλλά μέλη της ομάδας και φίλοι του facebook. Κρυμμένη από τον έξω κόσμο, αυτόν τον κόσμο που έτυχε ν' αγαπήσω τόσο πολύ, με πληγές ολάνοιχτες που ξερνούν υποκρισία χρόνων και με μια μόλις συγκρατούμενη απελπισία που κέρασα όλη μου τη ζωή στα ψέματα. Η σκέψη ένας λαβύρινθος αλλά στο πλάι μου, τόσο όσο χρειαζόμουν,  βρισκόταν ένας άγνωστος άνθρωπος που αγκάλιασε τις θολωμένες μου αναμνήσεις χωρίς κανένα κίνητρο, χωρίς υστεροβουλία. Η επικοινωνία μας, έμοιαζε σαν διαδρομή με ταξί. Από εκείνες τις μακρινές που μέχρι να φτάσεις, ο άγνωστος οδηγός ξέρει τα πάντα από τη ζωή σου επειδή δεν θα τον ξαναδείς ποτέ.

Το αποτέλεσμα της ανάρτησής μου ήταν να λάβω μηνύματα από γνωστούς, φίλους και μέλη της οικογενείας, αρχικά μέσω του προφίλ μου και κατόπιν τηλεφωνικά και δια ζώσης. Από το πρώτο κιόλας μήνυμα, ένιωσα το αίμα μου να παγώνει, αισθάνθηκα φόβο και την απόρριψη να κραδαίνει δρεπάνι στο αύριο.

«Γεια σου Λίνα, πήρα το θάρρος να σου γράψω, διότι είδα ένα σχόλιο σου σ' ένα γκρουπ με άθεους! Δεν είμαι κάποιος, αλλά θα σε συμβουλεύσω εάν μου το επιτρέπεις, να μην ψάχνεις απαντήσεις σε λάθος ανθρώπους, και προπάντων μην κάνεις λάθος ερωτήσεις. Υπάρχουν, δόξα Τον Θεό, αρκετοί καλοί πνευματικοί. Εκεί θα βρεις πολλές απαντήσεις! Επίσης, ένα 2ημερο ή 3ημερο σε μία Μονή, θα ήταν αρκετό για να βρεις αυτό που ψάχνεις! Φιλικά.»

«Θα έπρεπε να ντρέπεσαι με τους άθεους κουμουνιστές που έμπλεξες. Γνώριζα τους γονείς σου που ήταν ηθικοί και τίμιοι άνθρωποι. Μάτωσαν για να σε μεγαλώσουν μέσα στη φτώχια τους και ιδού τι φόρο τιμής τους αποτείνεις. Γι' αυτό τους πήρε ο Θεός κοντά του νωρίς. Για να μην δουν τα σημερινά σου χάλια. Καλύτερα νεκροί!»

Οι γονείς μου πέθαναν 10 χρόνια πριν, για να μην δουν τα σημερινά μου χάλια! Είμαι ένοχη, είμαι δαιμονισμένη, είμαι το μίασμα της κοινωνίας, το λάθος της οικογένειας, ο ηθικός αυτουργός στα δεινά των αγαπημένων μου. Τι ντροπή! Που να κρυφτώ να μην με βλέπει άνθρωπος; Μήπως να εξαφανιστώ δια παντός; Ο θάνατος φαντάζει λύτρωση.

Ο θείος μου ενημερώθηκε άμεσα και θύμωσε πολύ. Εξοργίστηκε και μ' επισκέφθηκε σε έξαλλη κατάσταση. Μύριζε αλκοόλ, φώναζε και πετούσε σάλια στο πρόσωπο μου μαζί με όλες τις ευθύνες. Το δαχτυλίδι του, άφησε το αποτύπωμά του στο μάγουλό μου για καιρό. Το σημάδι του, ο σταυρός, ήταν σημάδι που αποδόθηκε σε αιτίες θεϊκές. Για μένα ήταν μια γερή, ανάποδη σφαλιάρα.

Προσπάθησα πολύ να συνεχίσω ανεπηρέαστα τις καθημερινές μου υποχρεώσεις και  σταμάτησα ν' ασχολούμαι (φανερά) με την ομάδα των άθεων. Είχα αποκτήσει καινούργιους φίλους που έδειχναν διάθεση να βοηθήσουν την κουρελιασμένη μου ψυχολογία. Όμως δεν υπάρχει κανένας ευγενικός ή γλυκός τρόπος να πεις σε κάποιον ότι σπατάλησε τη ζωή του. Έτσι, με παραπομπές στη Βίβλο, με βίντεο από ομιλίες, με προτάσεις για βιβλία αλλά κι εκφράζοντας την προσωπική τους άποψη, πάλευαν με τους δράκους των ενοχών μου, επιδιώκοντας ο χρόνος που μου χαρίζουν να δίνει τροφή για σκέψη. Μέσα από την έρευνα και τη γνώση, κάποιες φορές μαλακώνει η καρδιά και η συνείδηση. Χρειαζόταν όμως να μάθω καλύτερα σε τι πιστεύω και τι ιδέα έχει ο Θεός μου για μένα.

«…Γενικά όμως είναι ένα σκουλήκι (η γυναίκα) που σέρνεται, η κόρη του ψεύδους, ο εχθρός της ειρήνης. Ο κατάλογος των αμαρτημάτων και των αδυναμιών της είναι ατελείωτος. Είναι ελαφρόμυαλη, φλύαρη και ακόλαστη. Πάνω απ’ όλα είναι παθιασμένη με την πολυτέλεια και τις δαπάνες. Φορτώνεται με κοσμήματα, πουδράρει το πρόσωπό της, βάφει τα μάγουλά της με κοκκινάδια, βάζει μυρωδικά στα ρούχα της, και έτσι γίνεται θανάσιμη παγίδα για τον εκμαυλισμό των νέων μέσω όλων των αισθήσεων. Όσος και αν είναι ο πλούτος, δεν επαρκεί για να ικανοποιήσει την γυναικεία επιθυμία. Μέρα και νύχτα η γυναίκα δεν σκέφτεται τίποτε άλλο παρά το χρυσάφι και τα πολύτιμα πετράδια, τα υφάσματα και τα κεντήματα, τις κρέμες και τα αρώματα.  Αν δεν υπήρχε η σεξουαλική επιθυμία, κανένας άντρας με τα σωστά του δεν θα ήθελε να μοιράζεται το σπίτι του με μια γυναίκα και να υφίσταται τις επακόλουθες ζημιές, παρά τις οικιακές εργασίες που εκτελεί. Γι’ αυτό το λόγο ο Θεός, γνωρίζοντας την ελεεινή της φύση, την προίκισε με το όπλο της σεξουαλικότητας…» Ιωάννης Χρυσόστομος-Προς τους έχοντας Παρθένους Συνεισάκτους.

Οι μέρες γλιστρούσαν κι έφευγαν σαν άμμο μέσα απ' τα χέρια μου, οι ώρες της μέρας δεν μου έφταναν πια. Οι πληροφορίες εναλλάσσονταν η μια μετά την άλλη, αλλάζοντάς με. Ένιωθα ευάλωτη και πονούσα παντού. Προσπάθησα να κρατήσω επαφή με την ομάδα και να συζητώ τα μηνύματα συμμόρφωσης που συνέχιζα να λαμβάνω. Γινόμουν πιο ανθρώπινη. Μαθαίνοντας για την ανυπαρξία του Θεού, η δική μου ύπαρξη αποκτούσε νόημα. Χαρούμενη μέσα στην ασημαντότητα μου, ελεύθερη από αμαρτίες που δεν έπραξα ποτέ και που κουβάλησα άθελά μου, πιστά όλα αυτά τα χρόνια.

Λίνα, το μυαλό του ανθρώπου ψάχνει να βρει αυτόματα εξηγήσεις σε τυχαία φαινόμενα για να αισθάνεται ασφάλεια. Κι αν δεν ξέρεις ότι ο άνεμος και τα βαρομετρικά κάνουν την κακοκαιρία, φαντάζεσαι θεούς, έγραψε ο διαδικτυακός μου φίλος. Μην επιτρέπεις σε κανέναν να εκμεταλλεύεται τυχαία γεγονότα και να σου γεμίζει το μυαλό σκατά. Κερδίζουν από αυτό λεφτά, κεράκια, εικονίτσες, λαδάκια, τάματα. Χρησιμοποιούν ότι σε πονάει περισσότερο. Σου στρίβουν το μαχαίρι στη πληγή για να γυρίσεις πίσω.

 Καλησπέρα Λίνα, μου φαίνεται έχεις λίγο ανήσυχο πνεύμα! Καλό αυτό! Αλλά είσαι σ' ένα σταυροδρόμι του μυαλού σου, που ό, τι και να σου πω εγώ ή κάποιος πνευματικός, δεν θα πιστέψεις. Αν πάλι πιστέψεις θα είναι με αμφιβολίες! Η επιχειρηματολογία είναι το πιο εύκολο πράγμα στον πλανήτη γη! Όλοι μπορούν να πείσουν, γι' αυτό και είμαστε διχασμένοι σαν άνθρωποι! Ίσως είναι σκληρό αυτό που θα πω, και σε καμιά περίπτωση δεν αφορά εσένα, αλλά πολλοί άνθρωποι είναι σαν τις μαριονέτες πλέον, με τόση πληροφόρηση, τόση προπαγάνδα, παγκοσμιοποίηση, διαφθορά, αδικία, έλλειψη παιδείας, φτώχεια, κτλ είναι πολύ λογικό να είναι ευάλωτοι και ευκολόπιστοι, σε όλες τις σειρήνες του κακού! Άδειασε  όποια σκέψη έχεις, ηρέμησε και βάλε την λογική σου να λειτουργήσει θετικά! Πήγαινε σ' ένα μοναστήρι και ζήσε για 3-4 μέρες σαν μοναχή! Χωρίς να κάνεις ερωτήσεις! Έχεις έναν άγγελο στ' αριστερά σου, θα σε οδηγήσει αυτός! Δεν ξέρω τι δυνατότητες έχεις οικονομικές, αλλά καλό θα ήταν να πας σ' ένα μοναστήρι στο εξωτερικό. Εάν θέλεις, μπορώ να σου προτείνω, είτε κοντά στην Αθήνα είτε εκτός Ελλάδος! Αν και θα προτιμούσα εκτός για εσένα! Μη διστάσεις για τυχόν ερωτήσεις.

Δες τι κάνει ο συνομιλητής σου Λίνα. Αρχικά κάνει επίκληση στη λογική, «Βάλε την λογική σου να λειτουργήσει θετικά».  Στην επικοινωνία με τους άλλους ανθρώπους συχνά προσπαθούμε να μεταδώσουμε πληροφορίες, να ερμηνεύσουμε ένα φαινόμενο/γεγονός, να αναλύσουμε μια έννοια, να υποστηρίξουμε μια άποψη και τελικά, ορισμένες φορές, να πείσουμε το δέκτη ότι οι απόψεις μας είναι οι σωστές, ώστε να τις υιοθετήσει ή και να ενεργήσει σύμφωνα με αυτές.

Επίκληση στην αυθεντία, γνωρίζει μέχρι και που κάθεται ο άγγελος. Επίκληση στο ήθος του πομπού. Για να είναι αποτελεσματική η πειθώ, είναι απαραίτητο να κερδίσει ο πομπός με το λόγο του την εμπιστοσύνη του δέκτη. Οφείλει, δηλαδή, να παρουσιάσει τις ποιότητες εκείνες που θα δημιουργήσουν στο δέκτη την αίσθηση πως ο πομπός είναι αξιόπιστος και ειλικρινής. Παρουσίαση προσωπικών επιτευγμάτων, απόψεων, χαρακτηριστικών, ιδιοτήτων, που προβάλλουν την αξία και το ήθος του πομπού, ώστε να επιτευχθεί η ζητούμενη αυτοπροβολή «Εάν θέλεις, μπορώ να σου προτείνω, είτε κοντά στην Αθήνα είτε εκτός Ελλάδος! Αν και θα προτιμούσα εκτός για εσένα! Μη διστάσεις για τυχόν ερωτήσεις.»
Μάθε ακόμα πως η επίκληση της προσβολής, είναι η τελευταία σανίδα σωτηρίας των ανθρώπων της πίστης, όταν δεν έχουν άλλα λογικά επιχειρήματα.

Ξύπνα!

Ήταν Νοέμβρης και αποφάσισα ν' αποχαιρετίσω τη θρησκευτική πίστη αναρτώντας το παρακάτω κείμενο στην ομάδα. Είχα βρει τις απαντήσεις μου. Ένιωθα ελεύθερη και ήθελα να το μοιραστώ. Η ελευθερία ωστόσο είναι στιγμές και βρίσκεται σε πολύ απλά πράγματα κι έτσι αν κι ήμουν χαρούμενη κι απαλλαγμένη από δογματικές αλυσίδες, ήταν μόνο η αφετηρία στον στίβο των καταστάσεων και των συναισθημάτων που ακολούθησαν.

Ευχαριστώ την ομάδα Έλληνες Άθεοι και Αγνωστικιστές / Greek Atheists and Agnostics που έριξε γροθιά στον βαθύ ύπνο μου, που μου έδειξε σε τι πίστευα και κατάλαβα πως όλα τα θαύματα και οι χριστιανικές ιστορίες είναι σχεδιασμένα για να προκαλούν ενοχές σε όποιον έχει αμφιβολίες.

Δεν ντρέπομαι που είμαι γυναίκα και σταμάτησα να καταπιέζω τις φυσικές μου ορμές για να έχω μια θέση στη μοναστική ζωή.

Συγχώρεσα τους γονείς μου γιατί κατάλαβα ότι τα ψέματα που άθελά τους μου δίδαξαν, κάποιοι άλλοι, γενιές και γενιές πίσω, τους τα έβαλαν στο κεφάλι. Δεν τους πήρε κανένας Θεός κοντά του επειδή ήταν κακοί ή καλοί άνθρωποι. Ήταν ένα τυχαίο γεγονός.

Το παραμύθι με τα μαγικά μήλα και τα φίδια που μιλάνε, δεν ταιριάζει πια στη νοημοσύνη μου.

Ευχαριστώ τους φίλους και τις φίλες μου που με υπομονή κι ευγένεια έστυψαν το μυαλό τους για να γεμίσουν το δικό μου και που μου έδωσαν να καταλάβω πως δεν υπάρχει τίποτα πιο μεγαλειώδες από το να μπορείς να κάνεις καλό χωρίς Θεό. Συνοδοιπόροι στα πρώτα μου βήματα και άνθρωποι με υψηλό δείκτη συναισθηματικής νοημοσύνης αλλά και τόσοι άλλοι που ταρακούνησαν την ύπαρξή μου και την βολεμένη ηθική μου.

Ένα τσουνάμι από πληροφορίες πλημμύρισε την υπνωτισμένη μου φιγούρα κι όλες ήταν καλοδεχούμενες! Πέρασα ώρες να βλέπω βίντεο, να διαβάζω την Βίβλο για σκεπτικιστές, να ερευνώ πληροφορίες που έπαιρνα από τα σχόλιά σας. Ένιωσα δίψα για μάθηση και πείνα για έρευνα. Ξενύχτησα, έκλαψα, γέλασα, ζάλισα και κάποιους παραπάνω και σήμερα μπορώ να πω με βεβαιότητα πως γνωρίζω για τον χαμένο μου χρόνο αλλά δεν θα διαθέσω περισσότερο. Με την ολοκαίνουργια θεώρηση των πραγμάτων που απέκτησα, έγινα εθελόντρια σ' ένα σωματείο μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα και προσφέρω ώρες κι αγάπη στους συνανθρώπους μου που έχουν ανάγκη. 

Αγόρασα κάποια από τα βιβλία που μου προτείνατε και θα κάτσω να τα διαβάσω, αφιερώνω περισσότερο χρόνο στο σκύλο μου και πάμε μακρινές βόλτες μαζί. Τέλος, δεν έκανε στροφή μαζί με το μυαλό και η ζωή μου 180 μοίρες. Έχω ν' αντιμετωπίσω και να λύσω πολλά θέματα ακόμα, όπως η διαφοροποίηση των πεποιθήσεων μου σε σχέση με τον ευρύτερο οικογενειακό κύκλο που απαρτίζεται και από ιερείς. Είναι δύσκολα. Αλλά όχι ακατόρθωτα. Σας στέλνω φιλικούς χαιρετισμούς!


ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ

Το επόμενο διάστημα που ακολούθησε, συνέχισα να διαβάζω εμπλουτίζοντας τον καινούργιο μου κόσμο ενώ ταυτόχρονα προσπαθούσα να βρω ισορροπίες με τον οικογενειακό μου κύκλο. Πέρασε ο καιρός και ήρθαν τα Χριστούγεννα. Θέλησα να επιστρέψω στο βαθύ μπλε που μεγάλωσα, να δω φίλους και συγγενείς, όπως συνήθιζα τα τελευταία χρόνια. Τα νέα είχαν φτάσει στο μικρό χωριό μου και ο τρόπος που με αντιμετώπισαν με γονάτισε για μια ακόμα φορά. Γύρισα στο καταφύγιό μου, στην ομάδα των ανθρώπων που είχα ελπίδες πως κάποιος θα είχε νιώσει σαν εμένα. Ίσως να βρισκόταν μια καλή ιδέα να διαχειριστώ την κατάσταση.  Ή έστω, δύο λόγια παρηγοριάς που είχα τόση ανάγκη, καθώς βίωνα και πάλι εγκατάλειψη.


Αν κάτι μου λείπει από τον διαδικτυακό κόσμο, είναι η ομάδα, ο εύστοχος σχολιασμός, το έξυπνο χιούμορ αλλά και το ανιδιοτελές ενδιαφέρον που εισέπραξα από αρκετούς. Όλα αυτά αλλά και πολλά περισσότερα, με φέρνουν πάλι εδώ, μετά από καιρό, για να ζητήσω την γνώμη σας σε ό, τι αφορά ένα πρόβλημα που χρειάζεται ν' αντιμετωπίσω. Τα νέα των επιλογών μου έφτασαν από νωρίς στο χωριό και σχολιάστηκαν με μίσος και θυμό. Δεν έδωσα σημασία γνωρίζοντας πως δεν γίνεται να βγω αλώβητη από αυτή την ιστορία μα πριν λίγες μέρες θέλησα να οργανώσω το ταξίδι μου για τα Χριστούγεννα στα πάτρια εδάφη. Η θεία μου που μίλησα στο τηλέφωνο, μου μήνυσε να μην διανοηθώ να πατήσω το πόδι μου εκεί, αρχικά επειδή ντρέπεται για μένα αλλά κι επειδή ο παπάς μας θα με αφορίσει. Δεν μ' ενοχλούν οι απειλές. Η προσωπικότητά μου δεν εξαρτάται από κανενός την άποψη. Ξέρω ποια είμαι, τι κάνω, πως νιώθω. Όμως το να μην ξαναδώ τον τόπο που έζησαν κι αγαπήθηκαν οι γονείς μου, τα μέρη που έζησα κι εγώ μέχρι κάποια χρόνια πριν, φίλους που απέκτησα με την πάροδο του χρόνου, είναι αλήθεια θλιβερό. Δεν με πειράζει ο μοναχικός δρόμος της αθεΐας μου. Με πληγώνει όμως το γεγονός της ρατσιστικής συμπεριφοράς και το απαγορευτικό που τέθηκε από ένα σύνολο ανθρώπων που ποτέ δεν έβλαψα ή πρόσβαλα. Τι μπορώ να κάνω αλήθεια; Ευχαριστώ εκ των προτέρων για το χρόνο σας κι εύχομαι σε όλους αγάπη. Δεν ξέρεις ποτέ ποιον μπορεί ν' αδικείς έστω και άθελά σου.

Αν θυμάμαι καλά, πριν λίγο καιρό σε καλωσορίσαμε στην ομάδα καθώς, όπως όλοι μας κάποια στιγμή στη ζωή μας, αμφισβητούσες πράγματα και είχες ζητήσει τις απόψεις μας και προτάσεις για βιβλία προς μελέτη. Πραγματικά, κρίνοντας από την τωρινή σου ανάρτηση, πιστεύω πως χρειάζεται αρκετά δυνατό πνεύμα και χαρακτήρα για να ξεφύγεις από το περιβάλλον που μεγάλωσες και να καταλήξεις, όπως και οι περισσότεροι εδώ μέσα, ότι δεν πιστεύεις σε θεό. Έχω να σου πω πως θα είναι δύσκολο να σε αποδεχθούν πολλοί, καθώς ο φόβος για το υπερφυσικό είναι βαθιά ριζωμένος στον άνθρωπο. Αλλά η συμβουλή μου είναι να μην αφήσεις τις δυσκολίες να σε αποτρέψουν από το να σκέφτεσαι λογικά και να αμφισβητείς τα πάντα. Ακόμα και στις δυσκολίες. Αν αποφασίσεις να πας, κράτα όπλο σου τη λογική και την ανεκτικότητα και στόχο τη συνεννόηση. Οι άλλοι βάζουν το δόγμα πάνω απ όλα και αδιαφορούν για όλα τα υπόλοιπα. Η προσωπική μου εμπειρία σε διάλογο με θρησκόληπτα άτομα είναι ότι ακούγονται τόσες ανοησίες με ρυθμό πολυβόλου, που δε σου δίνεται χρόνος να τις αντικρούσεις. Ένας διάλογος προϋποθέτει ότι δίνεται χρόνος στον κάθε συνομιλητή να μιλήσει επί ίσοις όροις χρόνου για ν' απαντήσει σε αυτά που του λέγονται. Κάτι τέτοιο δε γίνεται σεβαστό όταν μιλάμε με άτομα που δε ξέρουν καν τι είναι ο διάλογος, αλλά μόνο το κήρυγμα. Προσωπική μου εμπειρία σε «συζήτηση» με ψάλτη, το μόνο που πρόλαβα να πω είναι «αυτά που λέτε είναι εντελώς ανυπόστατα» κι αυτό επειδή μιλούσα γρήγορα. Τώρα που διαφωνείς με τις χριστιανικές φαντασιώσεις, θα δεις επιτέλους με καθαρή ματιά ότι το χριστιανικό «αγαπάτε αλλήλους» σημαίνει ξεφτιλίστε κι επιτεθείτε σε οποιονδήποτε δεν συμφωνήσει μαζί μας.  Θα σου έλεγα να μην πας αν δεν είσαι ικανή ν' αντέξεις τον εκφοβισμό. Στο τέλος θα φύγεις με τεράστια πίκρα, θα το μετανιώσεις και θα έχεις περάσει πολύ άσχημα. Ενώ εκείνοι θα θεωρούν ότι έκαναν το καθήκον τους. Ωστόσο η αγάπη δεν είναι μόνο το μονοδιάστατο εκείνο αγαθό που περιγράφεται στην χριστιανική θέαση. Μην παραβλέπεις το γεγονός ότι για εκείνους, η όλη κατάσταση αποτελεί σοκ. Ο χρόνος θα δώσει την ευκαιρία να ανατείλει η χρυσή τομή μεταξύ αγάπης και σεβασμού-κατανόησης. Είμαι βέβαιος, πως θα βρεις τους δρόμους.

Αν δεν μπορείς να ξεχωρίσεις το καλό από το κακό, καμία θρησκεία δεν μπορεί να στο δείξει.

Η καινούργια χρονιά με βρήκε παρέα με τους φίλους στο διαδίκτυο. Δεν ήθελα να συναντήσω κανέναν, δεν ένιωθα την ανάγκη να συμμετάσχω σε καμία γιορτή, καμία κοινωνική εκδήλωση. Για το μόνο που ήμουν σίγουρη ήταν η αίσθηση πως μόλις αποφυλακίστηκα και δεν ήξερα προς τα που να πάω και τι να κάνω. Μοναδική παρουσία μέσα στην απουσία της, ο διαδικτυακός μου φίλος να βρίσκεται πάντα εκεί, καλωσορίζοντάς με όταν έδινα σημεία ζωής.  Είχα αρχίσει να νιώθω πολύ τρυφερά για κείνον. Ήταν ο δικός μου άνθρωπος, Κάποιες φορές αναρωτιόμουν πως θα ένιωθε αν μάθαινε πόσο γρήγορα χτυπάει η καρδιά μου στη σκέψη του, αν θα μπορούσε κι αυτό να το εξηγήσει με λογικά επιχειρήματα, αν φανταζόταν πόσο σημαντικός γίνεται για μένα. Ίσως να γελούσε με την καρδιά του, ίσως να μην μου έγραφε ποτέ ξανά.

Ήμουν ένας αρχάριος ακροβάτης που προσπαθεί να υπερπηδήσει το κενό από κόσμο σε κόσμο χωρίς δίχτυ προστασίας. Μετακόμισα μακριά από τον θείο ενώ την εκδοχή να επισκεφτώ τα πάτρια εδάφη, την είχα διαγράψει για τα καλά από τα σχέδιά μου. Ήμουν ήδη 28 κι ακόμα παρθένα. Τότε, γνώρισα κάποιον που μου άρεσε. Μετά από ένα μήνα κι αφού είχα δεχτεί με ευχαρίστηση τις εκδηλώσεις ενδιαφέροντος του, έφτασε η στιγμή της αλήθειας. Του μίλησα για την ανιδεότητά μου στο σεξ και του εξήγησα περιληπτικά πως ήταν η ζωή μου μέχρι πρόσφατα. Έπειτα του μίλησα για την αλλαγή στον τρόπο σκέψης και για την πορεία μου στην αθεΐα.

Έκπληκτος με την κατάσταση, προσφέρθηκε να μου δείξει τις ερωτικές απολαύσεις, όμως θα έπρεπε να ξανασκεφτώ και – καλύτερα– ν' αναθεωρήσω όλες αυτές τις σατανικές απόψεις που ενστερνίστηκα. Δεν προσπάθησα ν' αντικρούσω τα επιχειρήματά του ή να τον πείσω, το θεώρησα μάταιο. Δεν μπορούσα άλλωστε. Είμαι άνθρωπος που φοβάται τη φασαρία και προτίμησα να φύγω, με το πρόσχημα ότι δεν νιώθω ακόμα έτοιμη για σχέση. Τους επόμενους δύο μήνες άρχισε να με πολιορκεί πεισματικά και πολλές φορές άχαρα. Νομίζω πως γύρευε απεγνωσμένα να είναι ο «πρώτος». Ο θυμός του όμως για τη στάση μου απέναντι στα θέματα της πίστης και του Θεού, ήταν τροχοπέδη κι ο κύριος λόγος για να ξεφουσκώσει το όποιο συναίσθημα . Κι εγώ, μεταξύ άλλων, συνειδητοποιούσα πως δεν με γνώριζα πραγματικά. Τόσα χρόνια, συγκατοικούσα δυσαρμονικά με το σώμα μου. Δεν το άγγιζα, δεν τόλμησα να το εξερευνήσω ποτέ. Τα συναισθήματά μου ήταν τόσο άχρωμα γιατί δεν το αγαπούσα. Δέσμια κανόνων και παραβολών, φτωχή κι ανούσια ζωή. Δεν υπήρχε άνθρωπος που να μπορώ να παρουσιάσω τον εαυτό μου, με όλα τα προβλήματα και να με βοηθήσει κατανοώντας με.

Τότε ένας γοητευτικός, πράος και με κατανόηση άντρας, βρέθηκε στη ζωή μου. Ένιωθα υπέροχα δίπλα του και κατακτούσαμε τις ώρες, τις μέρες, μέσα από πολύχρωμες λέξεις και βαθυστόχαστα μηνύματα. Ήμουν ξετρελαμένη. Ο καιρός περνούσε, ένιωθα πως τον ερωτεύομαι και θέλω να προχωρήσω μαζί του. Μου φαινόταν μεγαλειώδες το ότι είχε καταφέρει να ελέγξει τις ορμές του. Πέρασαν τρεις μήνες όταν μου είπε πως είναι Μάρτυρας του Ιεχωβά. Ήθελα να έρθω όσο πιο κοντά γίνεται, τίποτα να μην σταθεί εμπόδιο σ' αυτή τη γνωριμία κι όλα να πάνε καλά. Κάτι όμως δεν πήγαινε καλά. Έτσι, επέστρεψα στην ομάδα των άθεων για ν' αναρτήσω δημόσια τις απορίες μου, αναζητώντας ένα δείγμα της νοοτροπίας του για να σκεφτώ πως θα προχωρήσω.

Τους τελευταίους τέσσερις μήνες, έχω σχέση με έναν άντρα που γνώρισα ενώ περνούσα μια δύσκολη κατάσταση στη ζωή μου. Από την αρχή, έδειξε να συμμερίζεται και να συμπάσχει με τους προβληματισμούς μου που δημιουργήθηκαν από τον οικογενειακό κύκλο επειδή δήλωσα άθεη. Τους πρώτους δύο μήνες δεν ανέφερε τίποτα για τις δικές του πεποιθήσεις μα πάντα ήταν παρηγορητικός έτσι ώστε να καταφέρνει να μου διώχνει τις ανασφάλειες και τις ψυχολογικές ενέδρες που είχα ν' αντιμετωπίσω. Ωστόσο όλα αυτά, εκτός από Τετάρτες και Κυριακές. Η περιέργεια νίκησε την διακριτικότητά μου κι αποφάσισα να τον ρωτήσω. Έτσι λοιπόν έμαθα πως είναι μάρτυρας του Ιεχωβά. Συμφώνησα να επισκεφτώ τον χώρο προσευχής του, αποσπώντας του την υπόσχεση πως δεν θα χρησιμοποιήσει ποτέ προσηλυτισμό για να με απορροφήσει και θα κρατήσει όλο αυτό μακριά από τη σχέση μας. Έχω παρευρεθεί ήδη τρεις φορές ενώ η έκπληξή μου ήταν ανεκδιήγητη όταν τον είδα στο βήμα να μιλάει! Με έχει συστήσει σε όλους και όλοι με αγκαλιάζουν με τρυφερότητα κι αγάπη. Στα ενδιάμεσα των ομιλιών, κοιτούν στα tablet και τραγουδούν όρθιοι ενώ στο τέλος κάθε συνεδρίας λένε προσευχή με σκυφτά κεφάλια. Στέκομαι όρθια χωρίς tablet, χωρίς να σκύβω το κεφάλι, χωρίς να τραγουδώ. Δεν μου έγινε ποτέ παρατήρηση. Νομίζετε απ' όσα γνωρίζετε ότι αυτή η σχέση θα καταφέρει να κρατήσει; Μπορεί ένας μάρτυρας του Ιεχωβά να συνυπάρξει με μια άθεη; Σας ευχαριστώ για οποιαδήποτε πληροφορία.

Ευχόμουν να πάρω απαντήσεις που θα με γεμίσουν αισιοδοξία. Ένα "γιατί όχι;" θα ήταν αρκετό για ν' ανοίξω την καρδιά μου και να περπατήσω σταθερά κι αποφασιστικά. Οι θρησκείες δεν χωρίζουν, δεν υπάρχει καμία τέτοια πρόθεση, όλες μιλούν γι' αγάπη, αγνή κι ανιδιοτελή. Αυτά ήθελα ν' ακούσω και να τον αγαπήσω με όλα μου τ' αποθέματα, με πάθος και να του χαρίσω όλα όσα μπορεί να δώσει μια γυναίκα ερωτευμένη.

Μα, οι πληροφορίες ήρθαν εντελώς διαφορετικές από τις προσδοκώμενες.

Τα θέματα πίστης διαχωρίζουν τους ανθρώπους και τις συμπεριφορές τους. Ο μέσος Έλληνας διατηρεί κατά βάση εθιμοτυπικά τις θρησκευτικές παραδόσεις, κατά μία έννοια, το να νηστεύει κάποιος μια μέρα το χρόνο γιατί έτσι έμαθε και να πηγαίνει στην εκκλησία σε βαφτίσια ή γάμο, δεν είναι μια στάση ζωής που θα μπορούσε να σε προβληματίσει. Η προσήλωση ωστόσο σε ένα αυστηρό δόγμα, υποδεικνύει πως τα θέματα πίστης κυριαρχούν στη ζωή του ανθρώπου αυτού, γεγονός που ίσως να πρέπει να σε προβληματίσει. Αφήνω προς το παρόν κατά μέρος το να φτάσει η σχέση σε πιο σοβαρό στάδιο, όπου εκεί πραγματικά το θέμα της αιμοδοσίας / αιμοληψίας είναι ένα πρωταρχικό θέμα ιδίως όταν πρόκειται για την υγεία την δική μας και των παιδιών μας. Το δίλημμα είναι αν θα πρέπει να φτάσεις την σχέση σου τόσο μακριά, όταν υπάρχουν αποτρεπτικές, δογματικές αντιθέσεις. Τι σου δίνει αυτή η σχέση; Γιατί επέλεξες αυτόν και όχι άλλον; Είναι σημαντικό ν' απαντήσεις στον εαυτό σου.

Τα περισσότερα δόγματα (ίσως και όλα) θεωρούν καθήκον το γάμο με ομόδοξους. Η διαφορά των μαρτύρων του Ιεχωβά είναι το πόσο σοβαρά παίρνουν αυτά που πιστεύουν.  Τι εννοώ; Η Καινή Διαθήκη (μην πάω στην Παλιά) έχει πολλές οδηγίες που οι περισσότεροι Χριστιανοί στη Δύση δεν εφαρμόζουν, είτε πολύ απλά επειδή δεν τις ξέρουν είτε επειδή επιλέγουν μόνο τα κομμάτια που τους φαίνονται νορμάλ. Επιπλέον, μπορούν να συνεχίζουν να αυτοπροσδιορίζονται ως Χριστιανοί ακόμα και αν δεν συμφωνούν με τα λόγια των ιδρυτών της Εκκλησίας τους. Όπως το είχε θέσει πολύ σωστά ένας θεολόγος, οι σημερινοί Χριστιανοί δεν ξέρουν τι πιστεύουν. Αντιθέτως, οι μάρτυρες του Ιεχωβά γνωρίζουν πολύ καλά τι πιστεύουν. Για αυτούς η θρησκεία δεν είναι ένα παραδοσιακό στοιχείο, αλλά το κέντρο της ύπαρξής τους. Σε αυτούς το επιχείρημα "αυτό γράφτηκε πριν 2 χιλιάδες χρόνια που οι συνθήκες ήταν διαφορετικές" δεν πιάνει. Πάμε λοιπόν στην Καινή Διαθήκη και το τι γράφει για τις σχέσεις των Χριστιανών με τους άλλους. Έχοντας διαβάσει 2 από τα 4 Ευαγγέλια, γνωρίζω ότι ένας Χριστιανός πρέπει να είναι πολύ καλός και βοηθητικός απέναντι σε Χριστιανούς και μη-Χριστιανούς, αρκεί οι τελευταίοι να μην έχουν επανειλημμένα απορρίψει τον Χριστό. Όσον αφορά λοιπόν την Εκκλησία του φίλου σου, θα παραμείνουν εξαιρετικά ευγενικοί απέναντί σου μέχρι να πειστούν ότι δεν «σώζεσαι». Δεν γνωρίζω πόσο μεγάλη υπομονή έχουν, οπότε μπορεί να περάσει πολύς καιρός μέχρι να γίνει αυτό. Στην τελική, το να πηγαίνεις στο χώρο τους αποτελεί για αυτούς μία ένδειξη ότι βρίσκεσαι στον «σωστό δρόμο». Όσον αφορά τον φίλο σου, υπάρχουν δύο πιθανότητες. Η μία είναι ότι είναι πράγματι διατεθειμένος να παραβεί τις αρχές του για εσένα και να μείνει μαζί σου ακόμα και αν η αλληλεπίδραση με το ποίμνιο δεν σου αλλάξει την άποψη. Σε αυτήν την περίπτωση, πολύ σύντομα θα πάψει και ο ίδιος να είναι μάρτυρας του Ιεχωβά. Η άλλη είναι ότι θα παραμείνει πιστός στις αρχές του και θα διακόψει ευγενικά τη σχέση σας αν/όταν διαπιστώσει ότι δεν πρόκειται να δεις το φως το αληθινό. Καθώς πιθανότατα έχει αισθήματα για εσένα, αυτό μπορεί να πάρει πολύ καιρό. Καλό είναι όμως να είμαστε προσγειωμένοι στην πραγματικότητα. Και η πραγματικότητα είναι αμείλικτη. Σίγουρα έχεις ανάγκη από λόγια παρηγοριάς για αυτή την «επιλογή». Φαίνεται να ψάχνεις μέσα στις δεκάδες αρνητικές προτροπές όλης της ομάδας ένα μικρό φως ελπίδας ότι δε θα σε προδώσει, ότι θα σε αγαπήσει παραπάνω από ότι αγαπά την αίρεση του, ότι θα σε σεβαστεί και δε θα σε προσηλυτίσει, ούτε θα σε παρατήσει όταν θα βρει τοίχο, ή ότι θα τρέξει να δώσει μπουκάλια αίματος, όταν θα το χεις ανάγκη. Φαίνεται να χρειάζεσαι αυτή την ενδόμυχη ελπίδα. Ίσως ακόμα χειρότερα, φαίνεται να ελπίζεις ότι μπορεί και να αλλάξει, μπορεί και να ξυπνήσει και να γίνει ολόδικός σου... Τα δεδομένα που σου δίδονται όμως είναι διαφορετικά. Είναι πιστός αυστηρά, είναι και ομιλητής, ειδικός πιθανόν στη κατήχηση, ίσως να έχει και σημαίνουσα θέση, 100αδες πόρτες μπορεί να χει χτυπήσει για να προσηλυτίσει. Το ότι πήγες και στην εκκλησία καταδεικνύει την πρόθεση σου να σεβαστείς, να παραμερίσεις έστω και λίγο την κοσμοθεωρία σου για να γνωρίσεις ακόμα καλυτέρα αυτόν τον άνθρωπο από τον όποιο έχεις γοητευτεί. Πιθανόν αυτός να έχει προειδοποιήσει τους πάντες για σένα πριν πατήσεις το πόδι σου στην εκκλησία τους, ώστε να μην ξεκινήσουν άμεσα το τροπάρι τους, αλλά να δείξουν ζεστασιά, ανοχή και ευγένεια, ώσπου να τους εμπιστευτείς κι έπειτα να «πέσεις» πιο εύκολα. Ίσως ζει κι αυτός με αυτή την ελπίδα. Εφόσον όμως και οι δυο μείνετε σταθεροί στην κοσμοθεωρία σας, όταν θα γκρεμιστεί η υποθετική εικόνα που έχετε πλάσει ο ένας για τον άλλον, η σύγκρουση είναι αναπόφευκτη. Μάλλον η ευγένεια και η ανεκτικότητα σε χαρακτηρίζει, χαρακτηριστικά δυστυχώς πολύ παρεξηγημένα και εκμεταλλεύσιμα.

Εύχομαι ειλικρινώς αίσια έκβαση.

Χρειάστηκαν δύο εβδομάδες ακόμα για να ξεκαθαρίσει το ομιχλώδες τοπίο και ήταν τόσο απογοητευτική η διαπίστωση πως ένα από τα κύρια συστατικά της θρησκείας είναι η καταπίεση των συναισθημάτων, των ενεργειών, της σκέψης και της ανθρώπινης θέλησης.

Υποσχέθηκα να ενημερώσω για την έκβαση του θέματος γι' αυτό κι επιστρέφω στην αρχική ανάρτηση. Δυστυχώς ή ευτυχώς η «ιστορία αγάπης» έλαβε τέλος αφού όπως καλά γράψατε, η θρησκεία είναι το κέντρο της ύπαρξής του. Τις τελευταίες δύο εβδομάδες ο χρόνος που διέθετε για τη σχέση μας, μέρα με την μέρα περιοριζόταν στο ελάχιστο. Ένας μάρτυρας όπως μου ξεκαθάρισε, αφιερώνει όλη του την ύπαρξη στα του θεού του και στη διακήρυξη της αλήθειας. Έτσι λοιπόν ο «αγαπημένος» μου, επέλεξε να χτυπάει σε καθημερινή βάση ξένες πόρτες κι όχι να μοιράζεται τον ελεύθερο χρόνο του μαζί μου. Νομίζω πως θεωρεί ότι είναι σωτήρας ψυχών και διαπιστώνω πως έχει μεγάλη ιδέα για τον εαυτό του. Τις ελάχιστες φορές που βρεθήκαμε αυτό το διάστημα, μου μίλησε για την θεϊκή αρετή της υπομονής, ξεκινώντας από αρχαιοτάτων χρόνων, για τον Αβραάμ και πάει λέγοντας. Λες κι έχω δέκα ζωές μπροστά μου για να εκπληρώσω τις επιθυμίες και τους στόχους μου. Για να ζήσω μια ζωή που μου ανήκει. Μεταξύ άλλων πήρα και τις απαντήσεις που χρειαζόμουν. Περιμένει τον Αρμαγεδδών, που έχει ήδη ξεκινήσει. Όμως εγώ είμαι μόνο στα πρώτα μου βήματα μετά τον αποχαιρετισμό στην θρησκευτική πίστη κι αυτή η άποψη με γεμίζει το λιγότερο, θλίψη κι απαισιοδοξία. Δεν δέχεται μετάγγιση αίματος και όχι μόνο θα παντρευτεί ομόδοξη αλλά δεν επιτρέπεται να κάνει (έστω) παρέα με μη Ιεχωβάδες (τουλάχιστον όχι για πολύ καιρό). Δεν χρειάζονται περισσότερα για να τραβήξει ο καθένας τον δρόμο του.

Ήμουν πληγωμένη. Η αγάπη είχε γυρίσει την πλάτη της επιλέγοντας τις φανταστικές εμμονές της κι εγώ είχα ξοδέψει τη ζωή μου προσπαθώντας να ερμηνεύσω ασυναρτησίες. Τον τελευταίο καιρό η σκέψη του θανάτου είχε επιστρέψει. Δεν έβρισκα νόημα πουθενά, δεν άντεχα τον εαυτό μου, ήμουν ανάξια κι είχα πάλι ενοχές για ψέματα που κατάπια αμάσητα κι έγινε αυτό το έκτρωμα που είμαι εγώ. Ένιωθα αφόρητο πόνο σε όλο μου το σώμα και μια καλή λύση, σκέφτηκα, είναι ένα ψυχοθεραπευτικό φάρμακο που μειώνει τις αναστολές.  Ήταν εύκολο να βρω χάπια (έκσταση) για ένα πρόσκαιρο ανέβασμα. Ένα «κουμπί» με την παραίσθηση της αγάπης για όλο τον κόσμο. Είχα σταματήσει να γράφω λεπτομέρειες της ζωής μου στον παλιό, έμπιστο φίλο μου. Δεν ήθελα να τον απογοητεύσω με την κατάντια μου. Ίσως και να μετάνιωνε για τον καιρό που ξόδεψε μαζί μου. Μπορεί να στεναχωριόταν και δεν ήθελα να γίνω η αιτία σ' αυτό. Κατά βάθος αντιλαμβανόμουν ότι ζω έναν άκαρπο έρωτα χωρίς αντίκρισμα. Με μια σκιά. Απερίγραπτη μέσα στο χώρο και ουσιαστική μέσα στο χρόνο.

Εκείνος κι εκείνες, ήταν τρεις καινούργιοι φίλοι που ήρθαν να προστεθούν στις επαφές του ψηφιακού μου κόσμου. Ένας νέος άντρας που είχε παρακολουθήσει όλο αυτό το διάστημα την μεταμόρφωση του «εγώ» μου. Αισθανόμουν πως με φλερτάρει όταν θέλησε ν' αποσυνδέσει την γνωριμία από τα καλώδια. Δεν ήμουν ποτέ θαρραλέα για να συμφωνήσω και νομίζω πως κατά βάθος το γνώριζε από την αρχή της συνομιλίας μας. Ήταν όμως ένα γερό ενισχυτικό της αυτοπεποίθησής μου. Ακόμα, δύο αξιαγάπητες γυναίκες, η κάθε μια με τον χαρακτήρα της. Με τα κορίτσια, μιλήσαμε μέσα από στίχους, νότες και ποιήματα. Ήταν θεαματική η ευστοχία των επιλογών. Όλα μιλούσαν με τον τρόπο τους για τη ζωή μου, για τον συναισθηματικό μου κόσμο, για τους λόγους των βαθύτερων επιλογών μου.  Για ό,τι βαθιά στην καρδιά μου αγαπώ. Εκπληκτική σύμπτωση για καινούργιες γνωριμίες! Τα βράδια που πέρασα συντροφιά με τις διαδικτυακές μου φίλες ήταν σαν εσωτερική κάθαρση, σαν εξαγνισμός συναισθημάτων και θεραπεία νοσηρής ψυχολογικής κατάστασης. Όμως πως να γνωρίζεις πότε θα συμβούν τυχαία γεγονότα. Απαίδευτος κι απροετοίμαστος άνθρωπος, είναι πολύ εύκολο να κολλήσεις στις λάσπες.  Όταν πέθανε η αγαπημένη μου Αλίν, η σκυλίτσα που ζούσε μαζί μου χρόνια, ήμουν απαρηγόρητη. Τα πιο κοντινά χαμόγελα, οι πιο προσιτές καρδιές, είναι χαραγμένες πάνω σε χάπια που ο συνδυασμός τους με αλκοόλ, χειροτερεύει την κατάσταση. Όμως δείχνει πολύ δελεαστικό για κάποιον που δεν σκοπεύει να ζήσει για πολύ. Δεν άργησα να βρεθώ σε απελπιστική κατάσταση και να νοσηλευτώ στο νοσοκομείο. Υποσχέθηκα στον εαυτό μου, αυτό να μην το ξανακάνω ποτέ.

Προχωρώντας στο χρόνο, κερδίζοντας και χάνοντας μάχες, κατανοώ πως δεν είναι αυτονόητη η διαχείριση των ψυχολογικών τραυμάτων που συσσωρεύονται από την (δήθεν) ηθική της θρησκείας. Κάποια τα υπερπηδούμε με μια καλά ισορροπημένη χορευτική φιγούρα και τα υπερνικούμε. Άλλα καραδοκούν να κατασπαράξουν κάθε πρωτοβουλία, σε κάθε αναποδιά. Είναι σαν βιασμός, καταπάτηση δικαιωμάτων, υποβίβαση, εξευτελισμός, αδικία και χαζομάρα. Είναι κρίμα. Ζω ακόμα σαν να είμαι καλά κουρδισμένη περιμένοντας το έλεος από τον ανύπαρκτο θεό. Το ξέρω πως δεν υπάρχει. Έτσι έχω μάθει, όμως έτσι έμαθαν γενιές και γενιές πίσω από εμένα. Άβουλοι προσκυνητές με μόνη χρήση την προσφορά της προσευχής μας και της οικονομικής μας ενίσχυσης.  Οι δράκοι που κουβαλώ άθελά μου τόσα χρόνια, ξυπνούν και θεριεύουν, ξερνούν πύρινη λάβα που καψαλίζει το μυαλό που ψάχνει για έξοδο. Ποτέ δεν έγινε σαφές αν η έξοδος υπάρχει ή είναι μια ουτοπία. Ακόμα προσπαθώ. Και κάπως, τώρα τελευταία, έχω καταλάβει πως δεν αξίζει να εγκαταλείψω. Ακόμα κι αν ίσως, περιστρέφοντας το βλέμμα μου, αντικρίζω χαλάσματα και φαντάσματα του παρελθόντος.

Έφτασα 29 για να κάνω πρώτη φορά έρωτα και να νιώσω το αυτονόητο. Γυναίκα! Από τότε έχει αλλάξει ο τρόπος που περπατώ, ο τρόπος που σκέφτομαι κι αντιλαμβάνομαι, ο τρόπος που επικοινωνώ. Θέλησα να μιλήσω για όσα έζησα κι όσα ένιωσα επειδή μπορεί να είναι κι άλλοι σαν εμένα που η πίστη σε φανταστικούς φίλους έκλεψε τη ζωή τους. Είμαι ένας άνθρωπος που ζει ανάμεσά σας, περνάει απαρατήρητος και είναι ακόμα φοβισμένος σαν λαγός. Για την εξιστόρηση των γεγονότων  έχω ακόμα ένα κίνητρο. Την αγάπη που έχει επίκεντρο τον άνθρωπο και δεν χρειάζεται θεούς. Δίνει στον έρωτα άλλη γεύση και κάνει τη σκέψη να καρποφορεί. Ο διαδικτυακός μου φίλος, εκείνος που ένιωθα τόσο οικεία και καλά μαζί του, που μοιράστηκα όλο αυτόν τον καιρό τα κακώς κείμενα της ζωής μου, που ένιωσα τόσο τρυφερά κι ίσως ερωτευμένη, οι φίλες μου και ο γοητευμένος νεαρός, ήταν όλα ένα πρόσωπο. Μια εύστροφη και καλλιεργημένη γυναίκα. Ένας άνθρωπος που πραγματικά ήθελε να βοηθήσει.

Αν είσαι καλός για να πας στο Παράδεισο αυτό λέγεται αντάλλαγμα, όχι καλοσύνη.


Αφιερωμένο στον Υπνοβάτη Άνθρωπο



(*) Απαντήσεις από συνομιλητές στο Internet, όταν έθεσα το ερώτημα, γιατί αθεΐα;

Το σύνδρομο της αγέλης είναι μια λογική πλάνη όπου επιχειρείται να αποδειχθεί το αληθινό ενός ισχυρισμού στο γεγονός ότι πολλοί άνθρωποι το αποδέχονται ήδη ως αληθινό. Αυτού του είδους η πλάνη είναι επίσης γνωστή ως «προσφυγή στις μάζες», «προσφυγή στην πλειοψηφία», «προσφυγή στην ομοφωνία» και στα λατινικά «argumentum ad populum» (επιχείρημα εκ του πλήθους). Ο μηχανισμός πίσω της είναι παρόμοιος με τον μηχανισμό της «προσφυγής στην αυθεντία». Είναι επίσης η βάση μιας σειράς κοινωνικών φαινομένων όπως η διασπορά διαφόρων θρησκευτικών πεποιθήσεων, πολιτικών ή οικονομικών θέσεων. Στην Αμερική βρίσκεται πίσω από το «φαινόμενο της αγέλης» (αγγλικά: bandwagon effect) και στην Κίνα είναι η βάση της παροιμίας «τρεις άνθρωποι φτιάχνουν μια τίγρη» (αγγλικά: three men make a tiger). Η απλή ερώτηση που πρέπει να κάνει κανείς στον εαυτό του είναι: όσοι αποδέχονται την πλάνη ως αληθινή είναι ειδικοί επί του θέματος; Έχουν κάνει κάποια αναζήτηση με επιστημονικά κριτήρια και έχουν βγάλει κάποια συμπεράσματα τα οποία εμείς μπορούμε να εξετάσουμε; Ξέρουμε όλοι, ότι όσοι αποδέχονται την θρησκεία το κάνουν επειδή από μωρά έχουν προσηλυτιστεί σε αυτήν, ενώ τους προσδίδει και την αίσθηση ότι ανήκουν σε συγκεκριμένη ομάδα, οπότε δεν υπάρχει λόγος να τους προσδίδουμε κύρος επειδή απλώς αριθμητικά φαίνονται πολλοί. Αν υπάρχει Θεός γιατί περιμένει χιλιετίες να κάνει την εμφάνιση του, γιατί υπάρχουν τρία ιερά βιβλία που μιλούν για τον ίδιο Θεό αλλά με διαφορετικά γεγονότα γύρω από Αυτόν, γιατί δεν υπάρχει ούτε μια τόσο δα ένδειξη της ύπαρξης του; Μεγάλη ευθύνη φέρει η ομαδική κατήχηση και η πλύση εγκεφάλου από την βρεφική ηλικία. Απενεργοποιείται και
καταστέλλεται η κριτική σκέψη, έτσι ώστε, ελάχιστοι/ες να καταφέρνουν να απομάθουν τις ασυναρτησίες σε μεγαλύτερη ηλικία. Και δεν περιλαμβάνονται μόνο οι θρησκευτικές ανοησίες, το ίδιο ισχύει και για τις ψευδοεπιστήμες, τις πολιτικοοικονομικές πεποιθήσεις, τα δόγματα. Η κατασκευή μας σαν είδος είναι να εμπιστευόμαστε τους γονείς μας και τους γεροντότερους της φυλής στην οποία γεννηθήκαμε. Αν ο γεροντότερος της φυλής πει στα παιδιά, το βλέπετε αυτό το πράγμα που σέρνεται; Λέγεται φίδι κι αν σας δαγκώσει θα πεθάνετε, όποιο δεν ακούσει θα πεθάνει. Τα άλλα παιδιά καταλαβαίνουν ότι ξέρει πολλά πράγματα και πρέπει να τον ακούνε. Αν ο ίδιος τους πει ότι την Πανσέληνο πρέπει να σφάξουν μια κατσίκα, αλλιώς δεν θα έρθουν οι βροχές, πάλι θα τον πιστέψουν (παράδειγμα από τον Ντώκινς). Στη συνέχεια, υπάρχει ένα μηχανισμός αυτοτύφλωσης του εγκεφάλου που εμποδίζει τη λογική επεξεργασία γεγονότων που αντιβαίνουν στην οποιαδήποτε βαθειά ριζωμένη πίστη του ατόμου. Λέγεται γνωστική ασυμφωνία. Και η αυταπάτη μεταδίδεται από τη μάνα στα παιδιά της, γενιά με τη γενιά.  Όταν σου εμφυτεύεται μια ιδέα από μικρή ηλικία είναι αρκετά δύσκολο να την διώξεις, ειδικά αν μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας δεν μπορεί να το κάνει. Επίσης σημαντικό ρόλο παίζει και η έλλειψη εκπαίδευσης στις προηγούμενες γενιές γι' αυτό και βλέπουμε μείωση στα ποσοστά θρήσκων με τον καιρό. Από τη γέννησή του ακόμα ο άνθρωπος δέχεται καταιγισμό πληροφοριών για την ύπαρξη ενός ή και περισσοτέρων Θεών κι όταν περάσει όλα τα χρόνια ως την ενηλικίωσή του μαθαίνοντας πως πρέπει ν' αποδεχθεί την ύπαρξη αυτή αξιωματικά και πως οποιαδήποτε έρευνα περί του αντιθέτου είναι αμαρτία που θα τον οδηγήσει στα καζάνια της κόλασης, είναι λογικό να καμφθούν όλες του οι αντιστάσεις. Η Εκκλησία βασίζεται στις ενοχές που σου γεννά η θρησκεία. Όταν πιστεύεις μόνη σου ότι είσαι ο Ναπολέων, είναι τρελό και όλοι σε κοροϊδεύουν. Αν όμως βρεις άλλα χίλια άτομα που σε πιστεύουν, είσαι ευτυχισμένη. Η «προσωπική ευτυχία στην ομαδική παράκρουση» όμως δεν είναι επιστημονικό στοιχείο. Είναι απλά η «φιλοσοφία του όχλου». Είναι πολύ εύκολο να συμμορφωθείς με μια ομάδα και να παραδέχεσαι πως βλέπεις ακόμα και πράγματα που δεν υπάρχουν επειδή φοβάσαι την αντιπαράθεση με την ομάδα σου. Το πείραμα συμμόρφωσης που καταγράφηκε και υπάρχει στο διαδίκτυο, είναι ένα από τα πολλά βίντεο που στηρίζει τον ισχυρισμό. Ο χριστιανισμός, απέκτησε δύναμη μέσα από τα λαϊκά στρώματα. Στους αδύναμους φτωχούς, τους δούλους, ένας άντρας και οι μαθητές του αργότερα, έταζε μια καλύτερη τύχη στους ουρανούς. Αυτοί που δεν είχαν πρόσβαση στον πλούτο, οι αδικημένοι, θα είχαν πρόσβαση στα πάντα μετά θάνατον. Η ιδέα ρίζωσε, δυνάμωσε. Και μέσα στους αιώνες, οι λιγότερο τυχεροί διατήρησαν αυτή την προσδοκία. Ένας από τους μεγαλύτερους κοινωνιολόγους και ψυχολόγους ο Gustave Le Bon το είπε περιεκτικά  «Οι μάζες δε διψούν για αλήθεια. Όποιος μπορεί να τις προμηθεύσει με ψευδαισθήσεις, γίνεται εύκολα ο κυρίαρχος τους, όποιος προσπαθήσει να διαλύσει τις ψευδαισθήσεις τους, γίνεται εύκολα θύμα τους». Οι θρησκείες πουλάνε φτηνά την ενοχή, για να εισπράξουν ακριβά την λύτρωση. Δεν χρειάζεται η θρησκεία για να δώσεις αγάπη, σεβασμό, συμπόνια κλπ. Χρειάζεται μόνο παιδεία. Όταν παραδοσιακά μεταφέρεται από γενιά σε γενιά ως πατρικό και πατερικό δόγμα που κανείς δε τολμά να αμφισβητήσει, γιατί να μη διαρκέσει σε βάθος χρόνου;

Αν εξαιρέσουμε την βίαιη επιβολή της θρησκείας, μαζικά, τους πρώτους αιώνες και μεμονωμένα για παραδειγματισμό αργότερα, αυτό που εξασφαλίζει, ακόμη και σήμερα, την διατήρηση της κυριαρχίας της, ονομάζεται πλύση εγκεφάλου, ξεκινάει από τη βρεφική ηλικία και συνεχίζεται για όλη τη ζωή του πιστού, μέσα από τις κοινωνικές επιρροές που δέχεται, προσευχή κάθε μέρα στα σχολεία και στα σπίτια, εορτές (σχεδόν όλες θρησκευτικές και οι ελάχιστες εθνικές έχουν καπελωθεί με μια θρησκευτική που γιορτάζεται παράλληλα), γάμοι, κηδείες, βαπτίσεις, μεταλήψεις, εκκλησιαστικές λειτουργίες κλπ. Η εγκεφαλική πλύση, λειτουργεί με συγκεκριμένο τρόπο, όλες οι επιρροές που δέχεται διαρκώς και για όλη του τη ζωή ο άνθρωπος, συνηγορούν στο να διαμορφώσει ασυνείδητα μια άποψη παγιωμένη και στη συνέχει να μπαίνει μόνος του σε μια κατάσταση δογματικής επανάληψης . Έτσι, όταν παρουσιαστούν ισχυρά επιχειρήματα για την αμφισβήτηση της βεβαιωμένης του πίστης, ακόμη και αν αναγνωρίσει τη λογικότητα των επιχειρημάτων, εν τούτοις, συναισθηματικά δεν μπορεί να απορρίψει το οικοδόμημα μιας ζωής καθώς νιώθει αδύναμος να επιβιώσει μετά από μια τέτοια προσωπική συντριβή και να ξεκινήσει από το μηδέν, αντίθετα, μπαίνει στη διαδικασία να υποστηρίξει με κάθε τρόπο αυτό που αδυνατεί να απορρίψει. Όσο πιο έντονα εισέρχεται σε τέτοιες αντιπαραθέσεις (μέσα από τις οποίες πολλές φορές δέχεται προσβολές και αισθάνεται εκτεθειμένος) τόσο πολύ οχυρώνεται πίσω από την θέση του.

Η θρησκεία δημιουργήθηκε για να δώσει απαντήσεις σε υπαρκτές και σοβαρές απορίες του ανθρώπου: Να εξηγήσει τον κόσμο γύρω του, να βρει κάπου να ακουμπήσει, τον φόβο του για τον θάνατο. Οι πρώτες θρησκείες θεοποίησαν τον Ήλιο. Όσο περνούσε ο καιρός και ο άνθρωπος κατάφερνε να δώσει απαντήσεις στα ερωτήματά του, τόσο εξελισσόταν μαζί του και η θρησκεία και σταμάτησε να θεοποιεί φυσικά φαινόμενα και πέρασε σε πιο ασαφείς έννοιες και εικόνες. Σε αυτή την ανάγκη βρήκαν πρόσφορο έδαφος διάφοροι επιτήδειοι, ορίζοντας τους εαυτούς τους ως εκπροσώπους και μοναδικούς ερμηνευτές του θεού και του θελήματός του. Και έτσι η απλή, βιολογική ανάγκη του ανθρώπου για απαντήσεις, έγινε ταυτόχρονα και η ανάγκη επιβίωσης κάποιου άλλου. Και έτσι, για κάθε λογική εξήγηση που έβρισκε ο άνθρωπος, ερχόταν ο ιερέας και πρόσθετε μια υπερφυσική παράμετρο. Για να μην τον αφήσει να απομακρυνθεί.

Η ανάγκη αυτή είναι αποτυπωμένη στο DNA μας και δεν θα αλλάξει εύκολα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα μερικοί άθεοι που, ενώ κατάφεραν να «ξεφύγουν» από την θρησκεία, συνεχίζουν να πιστεύουν σε υπερφυσικά αναπόδεικτα δογματικά κινήματα, όπως τα ζώδια, οι αστρικές προβολές, η ομοιοπαθητική, ότι έρχονται εξωγήινοι και μας εξετάζουν κρυφά. Για κάποιον που είναι σκεπτικιστής και έχει μάθει πια να εξετάζει από όλες τις πλευρές μία άποψη, φαίνεται το ίδιο αστείο το να πιστεύεις στις απαγωγές εξωγήινων όσο και το να πιστεύεις σε έναν θεό.

Όσοι ισχυρίζεστε ότι η συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων πιστεύει είτε επειδή μας γίνεται πλύση εγκεφάλου από την παιδική ηλικία, είτε γιατί οι κοινωνίες μας είναι οργανωμένες έτσι ώστε να εξυπηρετούν την εκμετάλλευση της πλειοψηφίας από μια μειοψηφία, είτε γιατί η πλειοψηφία του κόσμου δεν διαθέτει τις δικές σας νοητικές ικανότητες για να αποτινάξει αυτό που θεωρείτε ομαδική παράκρουση, είτε γιατί η θρησκεία επιβάλλεται βίαια, νομίζω ότι κάνετε λάθος. Απλά κάνετε αδικαιολόγητη γενίκευση της προσωπικής σας εμπειρίας, σε αυτό που αντιλαμβάνεστε ότι συμβαίνει σήμερα. Ο κόσμος όμως και τα παραμύθια με τα οποία μεγάλωσε ανατρέπει (δεν γνωρίζω πολλούς ενήλικες να πιστεύουν στον Άγιο Βασίλη), και την εκμετάλλευση προσπαθεί να αποτινάξει, και το ίδιο έξυπνος με εσάς είναι, και την βίαιη επιβολή αντιπαλεύει.

Άλλοτε με επιτυχία, άλλοτε πάλι όχι. Στα πάνω από τις 4.000 χρόνια καταγεγραμμένης ανθρώπινης ιστορίας, και στον βαθμό που μπορούμε να γνωρίζουμε από τις ανασκαφές για την προϊστορία, έχουν έλθει τα πάνω-κάτω. Κοινωνικές δομές κατέρρευσαν, οικονομικά συστήματα άλλαξαν, κοσμοθεωρίες αντικαταστάθηκαν, η γνώση πλέον είναι σχετικά προσβάσιμη (τουλάχιστον στις δυτικές κοινωνίες), και η βίαιη επιβολή της θρησκείας τείνει να γίνει παρελθόν. Το μόνο που δεν ανατρέπεται είναι η θρησκευτική πίστη. Μάλιστα συμβαίνει το αντίθετο. Σε κοινωνίες (όπως π.χ. στις χώρες του πάλαι ποτέ υπαρκτού σοσιαλισμού) που οι θρησκείες κυνηγήθηκαν, μόλις κατέρρευσε το σύστημα που τις κυνήγησε αυτές άνθισαν ξανά. Επιπλέον η πίστη σε θεούς, είναι πανανθρώπινο χαρακτηριστικό. Πιστεύετε ότι σε όλο τον κόσμο, και σε όλη την ιστορική διαδρομή του ανθρώπου υπήρξαν πανομοιότυπες συνθήκες που δικαιολογούν την επιβολή της; Μην ψάχνετε να βρείτε τα αίτια έξω από τον άνθρωπο, αλλά μέσα στον άνθρωπο. Ο λόγος που η συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων πιστεύει, είναι γιατί είναι γενετικά προγραμματισμένοι για αυτό. Και εσείς μην θεωρείτε ότι καταφέρατε κάτι σπουδαίο που απαλλαχτήκατε από την πίστη σε θεούς. Το πιθανότερο είναι να είσαστε επίσης γενετικά προγραμματισμένοι γι' αυτό. Με λίγα λόγια όποιος επιθυμεί και έχει ανάγκη κάποιο θεό, θα τον βρει. Είτε με την μορφή της θρησκευτικής πίστης, είτε με την μορφή της πολιτικής ιδεοληψίας, είτε με την μορφή της διατροφικής εμμονής, είτε σε συστήματα εναλλακτικών θεραπειών, είτε οπουδήποτε αλλού τον βολεύει. Τρανή απόδειξη; Είναι πιο εύκολο για κάποιον να αποχωριστεί την πίστη σε θεούς, παρά την θρησκευτική πρακτική. Πρακτική που την αναπαράγει είτε σαν οπαδός πολιτικής ιδεολογίας, είτε σαν οπαδός ποδοσφαιρικής ομάδας, είτε σαν οπαδός της οποιασδήποτε ομάδας έχει την ανάγκη να ενταχθεί.

Αν λοιπόν σκεφτούμε λογικά, υπάρχουν τρεις και μόνο επιλογές.

1. Όλες οι θρησκείες λένε αλήθεια
2. Μία μόνο λέει αλήθεια.
3. Καμία δεν λέει την αλήθεια.
Η πρώτη επιλογή αποκλείεται, η δεύτερη είναι πολύ χλωμή επειδή δεν υπάρχουν πειστικά κριτήρια για την ορθότητα. Η πιο πιθανή είναι η τρίτη, όλες είναι προϊόντα φαντασίας όπως οι μονόκεροι, τα φτερωτά άλογα, οι καλικάντζαροι και τα ξωτικά.



Ενας είναι ο εχθρός, ο ορθολογισμός!

του Κώστα Γιαννακίδη, protagon.gr, 21/8/2017

Τα Θρησκευτικά της Β’ Λυκείου τα βάζουν με τον ορθολογισμό του Διαφωτισμού, τον Μάρξ, τον Φρόιντ και τον Νίτσε. Ας διαβάσει πρώτα αυτό το κεφάλαιο ο υπουργός κ. Γαβρόγλου και μετά ας τολμήσει να κάνει επίδειξη προοδευτικού πνεύματος απέναντι στην Εκκλησία.

Για την Εκκλησία ένας άθεος είναι ότι και ο vegan για μία ψησταριά – δεν πρόκειται να περάσει ούτε απ’ έξω. Είναι, λοιπόν, λογικό, η διδασκαλία της ορθόδοξης πίστης στα σχολεία να απαξιώνει και να αποδομεί την αθεΐα. Για έναν άθεο η Εκκλησία μπορεί να προσεύχεται, μήπως και σώσει τη χαμένη ψυχή, πλην όμως δεν έχει να περιμένει τίποτα από αυτόν.
Στο βιβλίο των Θρησκευτικών της Β’ Λυκείου υπάρχει ειδικό κεφάλαιο για το θέμα ή, με θεολογικούς όρους, το πρόβλημα. Λογικό. Στη Βιολογία μαθαίνουν για τους ιούς και στην Ιστορία για πολέμους. Το συγκεκριμένο μάθημα προσπαθεί να εξηγήσει στα παιδιά τα αίτια της αθεΐας.  Να μερικά από αυτά:

Ο εγωισμός του ανθρώπου, ο οποίος υπερηφανεύεται για τις δυνάμεις και τις δυνατότητές του. Σωστό, διότι, σιγά, τι έχει κάνει ο άνθρωπος; Και, τέλος πάντων, δεν θα είχε πετύχει απολύτως τίποτα χωρίς τη Χάρη Του.

Οι ατομικές επιλογές του τρόπου ζωής που έρχονται σε αντίθεση με τις επιταγές της θρησκείας που θέτουν φραγμό επικοινωνίας του ανθρώπου με τον ΘεόΚατά τα λοιπά, κάτι λέγαμε για ελεύθερη βούληση.
Ο ορθολογισμός από την εποχή του Διαφωτισμού που απορρίπτει τις υπέρ λόγον αλήθειες. Σωστό κι αυτό. Εδώ τον έχουμε απορρίψει στην πολιτική μας σκέψη, δεν θα τον αποκηρύξουμε στην υπαρξιακή;


Ε, μετά ξεπετάμε Νίτσε, Φρόιντ και Μαρξ, χωρίς, φυσικά, να υπάρχει κάποιος εποικοδομητικός φιλοσοφικός αντίλογος. Στον Μαρξ, βέβαια, αναγνωρίζουμε ότι «ίσως είχε κάποιο δίκαιο» όταν έγραφε ότι «η θρησκεία είναι το όπιο του λαού», αφού είχε ως σημείο αναφοράς την Καθολική Εκκλησία. 

Εν τέλει, σύμφωνα με την ερμηνεία που, το μάθημα, αποδίδει στον Μαρξ: «όπιο των λαών δεν ήταν η θρησκεία, αλλά η επίσημη διδασκαλία της αθεΐας. Εξάλλου η άποψη του Κ. Μαρξ ότι η θρησκεία είναι παράγωγο μόνο της κοινωνικοοικονομικής αλλοτρίωσης του ανθρώπου θεωρείται μονομερής και θρησκειοϊστορικά αθεμελίωτη». Να τους πάρουν χαμπάρι στον Περισσό… 

 Είναι γελοίο, αλλά δεν σηκώνει πλάκα. Το να επενδύεται, στο σχολείο των ημερών μας, με αρνητική χροιά ο ορθολογισμός του Διαφωτισμού, είναι κάτι πέρα από την εκπαιδευτική ανοχή που, εκ των πραγμάτων, επιδεικνύεται προς τα Θρησκευτικά. Ομοίως, όταν οι μοναδικές αναφορές στον Νίτσε, στον Φρόιντ και στον Μαρξ είναι εκείνες που γίνονται στο μάθημα των Θρησκευτικών, τότε έχουμε ένα σύστημα που παράγει ημιμαθείς προκατειλημμένους ανθρώπους. 

Κατά τα λοιπά, ο προοδευτισμός μας επιδεικνύεται στα εύκολα, με τους σημαιοφόρους και τον εθνικό ύμνο. Όταν, όμως, πρόκειται για την Εκκλησία, λουφάζουμε, φιλάμε το χέρι του παπά. Θα πείτε ότι ουδόλως ενδιαφέρει τη μέση οικογένεια αν το παιδί της λαμβάνει σωστή πληροφόρηση για τον Μαρξ, τον Φρόιντ και τον Νίτσε. Για τη μέση ελληνική οικογένεια ο Λόγος του Θεού είναι η επιθυμητή και η ασφαλής διδασκαλία. 

Θα αλλάξουν όλα αυτά στο νέο πρόγραμμα; Σιγά μην αλλάξουν! Το πολύ να αφαιρεθούν οι αρνητικές αναφορές στον Μαρξ για να κρατηθούν τα αριστερά προσχήματα. Κατά τα λοιπά, ο Θεός μαζί μας.

Να θυμίσουμε και τις ρητορείες του Χριστόδουλου, όταν εξύβριζε το Διαφωτισμό τον  οποίο θεωρούσε υπεύθυνο για την «υποταγή της Ευρώπης στη νοησιαρχία, δηλ. την υπεροχή του ανθρώπινου λογικού, και στον ορθολογισμό» και την «επικράτηση της απιστίας, που γεννά τους πολέμους και τις εκατόμβες των θυμάτων». Ξέχασε ο μακαρίτης τους θρησκευτικούς πολέμους υπό την καθοδήγηση του «αληθινού» θεού... Οι άπιστοι τον στενοχώρησαν...

27 November 2017

Οι Σλάβοι στην Πελοπόννησο



του Περικλή Ροδάκη, συγγραφέα-ιστορικού,
Feltor's blog, 13 & 30/5/2011

Τα Σλαβικά τοπωνύμια και ειδικά τα μακροτοπωνύμια (αστικά) που έχουν μείνει σ’ όλη την Ελλάδα και ειδικά στην Πελοπόννησο, είναι αψευδείς μάρτυρες της μακροχρόνιας παρουσίας Σλάβων σ’ αυτούς τους χώρους. Και για να μείνουν τα τοπωνύμια πάνω από χίλια χρόνια αδιατάρακτα ανάμεσα στους Έλληνες που έζησαν σε αυτά τα μέρη θα πει ότι η παρουσία των Σλάβων ήταν έντονη και μακροχρόνια. Το γεγονός αυτό έκανε το Γερμανό ιστορικό Φαλμεράγιερ να πει ότι η Ελλάδα εκσλαβίστηκε και ότι δεν έμεινε ζωντανός Έλληνας μετά το πέρασμα από δω των Σλάβων. Κι όμως οι Σλάβοι αυτοί εξελληνίστηκαν! Ο Ελληνισμός είχε τη δύναμη να τους αφομοιώσει και μακροπρόθεσμα να γίνουν δυναμικά στοιχεία του Ελληνισμού αποβάλλοντας ακόμα και το ένδυμα του Σλάβου.
Σ’ όλη την Ελλάδα έχουν καταγραφεί, κατά τον Γερμανό ιστορικό Μάξ Βάσμερ (Vasmer) 2.123 μακροτοπωνύμια δηλαδή τοπωνύμια αστικών κέντρων και δεκάδες χιλιάδες μικρότερα τοπωνύμια ή αγροτικές περιοχές καθώς και χιλιάδες λέξεις, που πέρασαν και μετά πλάστηκαν για να γίνουν λειτουργικές στην Ελληνική γλώσσα. Για παράδειγμα αναφέρουμε εδώ τις πολύ κοινές λέξεις της νεοελληνικής γλώσσας λόγγος, λαγκάδα, βάλτος.
Μία ακόμη παρατήρηση πάνω στα Σλαβικά τοπωνύμια, είναι αρκετά διαφωτιστική για τον τρόπο που έγινε η εγκατάσταση στον Ελλαδικό χώρο. Τα Σλάβικα τοπωνύμια εντοπίζονται βασικά σε ορεινές περιοχές και πολύ λιγότερα σε πεδινές περιοχές και ελάχιστα σε παράλια. Οι Σλάβοι που διείσδυσαν στον Ελλαδικό χώρο έμειναν στις πλαγιές των βουνών και ασχολούνταν βασικά με τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Πολλά από τα τοπωνύμια που προϋπήρχαν είναι απλή μετάφραση στα Σλάβικα. Έτσι Χελμός ονομάστηκαν τα Αρόανια όρη. Στα Ελληνικά τα Αρόανια σήμαιναν Μεγάλο όρος και το Χελμός στα Σλάβικα σημαίνει το ίδιο ακριβώς. Και η δεύτερη κορυφή των Αροανίων λεγόταν στα Ελληνικά Τριανταφυλλιά. Οι Σλάβοι την ονόμασαν Ντουρυτουβάνα που σημαίνει το ίδιο: Τριανταφυλλιά.


Τα μακροτοπωνύμια σλαβικής προέλευσης που αριθμούνται 2123 κατά το Μαξ Βάσμερ κατανέμονται ως εξής στις περιοχές της Ελλάδας: Μακεδονία 730, Θράκη 45, Ήπειρος 412, Θεσσαλία 165, Αιτωλοακαρνανία 98, Ευρυτανία 48, Φθιώτιδα 55, Φωκίδα 45, Βοιωτία 22, Αττική 18, Πελοπόννησος 429, Εφτάνησα 16, Εύβοια 19, Νησιά του Αιγαίου 4 και Κρήτη 17. Τα μακροτοπωνύμια δείχνουν την έκταση της Σλαβικής εγκατάστασης στον Ελλαδικό χώρο. Επειδή μας ενδιαφέρει ειδικά η Πελοπόννησος και η εγκατάσταση εδώ των Σλάβων, ακολουθεί μία ανάλυση των 429 μακροτοπωνυμίων της Πελοποννήσου. Έτσι έχουμε: Κορινθία 24, Αργολίδα 18, Αχαΐα 95, Ήλιδα 34, Τριφυλλία 42, Αρκαδία 94. Όμως εδώ δεν αναφέρονται δύο περιοχές όπου είχαν εγκατασταθεί Σλάβοι και μάλιστα ισχυρές ομάδες Σλάβων: η Λακωνία και η Μεσσηνία. Πρέπει να έγιναν κι’ εδώ εγκαταστάσεις Σλάβων, μετά τις πρώτες εγκαταστάσεις. Πρόκειται για τους περίφημους Μίληγγες και τους Εζερίτες που εντοπίζονται στον Ταΰγετο, αλλά στον Ερύμανθο και στο Χελμό.
Οπωσδήποτε τα μακροτοπωνύμια που δηλώνουν την ύπαρξη Σλάβων δείχνουν κάτι σημαντικό. Οι Σλάβοι δεν πρέπει να πέρασαν από τον Ισθμό της Κορίνθου. Κατέβηκαν από την Αιτωλοακαρνανία και πέρασαν από το Αντίρριο- Ρίο. Ο μεγάλος αριθμός μακροτοπωνυμίων δείχνει την πορεία τους προς τα ΒΔ. και Δ. της Πελοποννήσου. Ακολούθησαν δηλαδή το δρόμο που είχαν ακολουθήσει στην αρχαιότητα διάφορα φύλα για να φτάσουν στην Πελοπόννησο: Πελασγοί, Ίωνες, Αρκάδες, Αζάνες, Λυκάονες και τελικά οι Δωριείς.
Η εμφάνιση των Σλάβων στη Βαλκανική
 Οι Σλάβοι ως τα χρόνια του Ιουστινιανού (βασίλευσε από το 527 έως το 565) κινούνταν ως το Δούναβη μαζί με τους Αβάρους. Λίγο μετά το θάνατο του Ιουστινιανού, το 582, Άβαροι με Σλάβους χτυπάνε και καταλαμβάνουν το Σίρμιο, ένα σημαντικό φρούριο, κοντά στο σημερινό Βελιγράδι, στις όχθες του ποταμού Σαύου. Το Σίρμιο ήταν φρούριο και παράλληλα σημαντικό διοικητικό κέντρο και μεγάλος συγκοινωνιακός κόμβος. Από το Σίρμιο θα ξεχυθούν στη Β. Βαλκανική τα πλήθη των Σλάβων. Οι Σλάβοι καταλαμβάνουν κατά ομάδες κάποιους χώρους και μένουν κυρίαρχοι. Κυνηγάνε από το συγκεκριμένο χώρο τις δυνάμεις που αντιπροσώπευαν το Βυζάντιο (Ανατολική Ρωμαϊκή Δημοκρατία). Οι Βυζαντινές δυνάμεις θα αποτραβηχτούν σε άλλες ισχυρές πόλεις. Οι κάτοικοι των περιοχών αυτών, γεωργοί ή κτηνοτρόφοι μένουν στο χώρο. Οι Σλάβοι νικητές θα σχηματίσουν έναν υποτυπώδη μηχανισμό και θα διαμορφώσουν κάποιο κρατικό μόρφωμα που στις Βυζαντινές πηγές αναγράφεται ως Σκλαβηνία.
Καθώς κατάρρευσαν οι στρατιωτικές δυνάμεις των Βυζαντινών στην περιοχή του Δούναβη, οι Σλάβοι διεισδύουν στο χώρο της Β. Βαλκανικής και φτάνουν και στην περιοχή Μακεδονίας και Ηπείρου όπου δημιουργούν μία σειρά Σκλαβηνίες. Η επέκταση των Σλάβων στον Ελλαδικό χώρο θα συνεχιστή ως το 641. Στο διάστημα αυτό οι Σλάβοι έχουν περάσει και στην Πελοπόννησο και σε κάποια νησιά του Αιγαίου. Υπάρχει μία διαφορά για τους Σλάβους στην Πελοπόννησο. Δεν γνωρίζουμε αν δημιούργησαν Σκλαβηνίες. Οι πηγές δεν αναφέρουν τίποτα. Στη Μακεδονία αναφέρονται συγκεκριμένες Σκλαβηνίες:  Οι Δρογουβίτες στη ΒΔ Μακεδονία|(περιοχή Βέροιας και βορειότερα), οι Βελζήτες, στην περιοχή Μοναστηριού, οι Σαγουδάτες νοτιότερα των Δρογουβιτών, οι Βελεγεζήτες στη Θεσσαλία και οι Βαϊουνίτες κάπου προς την Ήπειρο. Όλα αυτά αναφέρονται στις αρχές του 7ου αιώνα. Στα τέλη του 7ου αιώνα αναφέρονται και άλλες Σκλαβηνίες: οι Ρηγχίνοι, στις εκβολές του Αλιάκμονα, οι Στρυμονίτες στην κοιλάδα του Στρυμόνα και λίγο αργότερα αναφέρονται και οι Σμολεάνες κοντά στο Νέστο ποταμό.
Στη Στερεά Ελλάδα και την Πελοπόννησο δεν αναφέρονται Σκλαβηνίες: Όμως έφτασαν και εδώ Σλάβοι. Κατέλαβαν περιοχές και εκτόπισαν τις Βυζαντινές δυνάμεις, αλλά δεν έκαναν αυτόνομα κρατικά μορφώματα. Οι Βυζαντινοί θα γυρίσουν σύντομα και θα επιβάλουν την εξουσία τους, αναγνωρίζοντάς τους Σλάβους που είχαν εγκατασταθεί εκεί κατόχους σ’ ορισμένα σημεία. Στην Πελοπόννησο έχουμε εγκατάσταση Σλάβων στο Χελμό τον Ερύμανθο και στην Αρκαδία από την πρώτη εισβολή τους. Όμως δεν αναφέρεται Σκλαβηνία. Οπωσδήποτε έδιωξαν τους Βυζαντινούς άρχοντες και πήραν τη θέση τους. Δεν φαίνεται να κάνουν κρατικό μόρφωμα. Οι Βυζαντινοί που κρατάνε τις πόλεις και τα παράλια τους απώθησαν νωρίς προς τις πλαγιές των βουνών. Από κει θα κάνουν επιδρομές στους κάμπους, αλλά αρχικά δεν έχουν συγκεκριμένα αποτελέσματα.
Στις αρχές του 8ου αιώνα η Πελοπόννησος γνωρίζει μια τρομερή καταστροφή: χτυπιέται από την πανούκλα. Ο πληθυσμός της αφανίζεται και η χώρα σχεδόν ερημώνεται. Και όταν περάσει η πανούκλα, η χώρα βρίσκεται στο έλεος των Αράβων πειρατών (Σαρακηνών). Τότε ο αυτοκράτορας του Βυζαντίου Κωνσταντίνος Ε’ (741-775) αποφασίζει να μεταφέρει εδώ ένοπλα τμήματα, «τύπου ακριτών», για να προστατεύσουν την χώρα. Έτσι κατόρθωσε να μισθώσει δυο ομάδες Σλάβων: τους Μίληγγες και τους Εζερίτες, που τους τοποθέτησε στις πλαγιές του Ταΰγετου και του Ερυμάνθου.
Οι του Ταϋγέτου ανέλαβαν τον έλεγχο των Ν. παραλίων της Πελοποννήσου και εκείνες του Ερυμάνθου τα Δ. παράλια προς το Ιόνιο Πέλαγος. Την ίδια εποχή εγκαθίστανται και στα Αροάνια(Χελμός) για τον ίδιο σκοπό. Αυτές οι δυο εγκαταστάσεις θεωρούνται Σκλαβηνίες.
Αυτοί οι Σλάβοι φρουροί ήταν αυτόνομοι και πολλές φορές θα εξεγερθούν κατά των Βυζαντινών, αλλά πάντα υποτάσσονταν στις ένοπλες βυζαντινές δυνάμεις χωρίς να εκδιώκονται και μένουν υποτελείς του Βυζαντίου στην ίδια περιοχή.
Στα χρόνια του αυτοκράτορα Νικηφόρου Α’(802- 811) οι Σλάβοι της Πελοποννήσου αποστάτησαν και προχώρησαν σε αρπαγές των γύρω περιοχών. Στη συνέχεια συμμάχησαν με Σαρακηνούς πειρατές που είχαν κατακλύσει τότε το Αιγαίο και χτύπησαν την ισχυρότερη πόλη της Πελοποννήσου, την Πάτρα. Την πολιόρκησαν, αλλά δεν μπόρεσαν να την καταλάβουν.
Ο θρύλος λέει ότι τους Σλάβους τους απέκρουσε ο Άγιος Ανδρέας. Οι Μίληγγες και Εζερίτες υποτάχθηκαν και πάλι στους Βυζαντινούς, διατηρώντας μία κάποια αυτονομία και πλήρωναν φόρο υποτέλειας. Η υποταγή τους έγινε το 807 και ο φόρος υποτέλειας δίνονταν στον Άγιο Ανδρέα της Πάτρας
Λίγο μετά την ήττα τους στην επίθεση κατά της Πάτρας, οι Σλάβοι εξεγέρθηκαν και πάλι αρνήθηκαν να πληρώσουν τους φόρους. Τότε στάλθηκε εναντίον τους ο στρατηγός του Βυζαντίου Σκληρός, αλλά δεν μπορεί να τους υποτάξει και να τους κάνει υποτελείς.
Τον πόλεμο κατά των Σλάβων θα συνεχίσει στα χρόνια του αυτοκράτορα Μιχαήλ Γ’ (842-867)ο πρωτοσπαθάριος Θεόκτιστος Βρυέννιος, ο οποίος πέτυχε να τους κάνει και πάλι, φόρου υποτελείς. Στα χρόνια του Λέοντα ΣΤ’ (866-912) οι Μίληγγες και Εζερίτες εξακολουθούν να είναι αυτόνομοι, αλλά πληρώνουν φόρο υποτέλειας. Στα χρόνια του Ρωμανού Α’ του Λεκαπηνού (920- 959) οι Μίληγγες και Εζερίτες, βρίσκονται και πάλι σε εξέγερση και αρνήθηκαν να πληρώσουν τους φόρους. Τότε στάλθηκε εναντίον τους ο Βυζαντινός Στρατιωτικός Κρηνίτης Αροτράς που τους υποχρέωσε να πληρώσουν και πάλι φόρους και μάλιστα αυξημένους (922). Λίγο μετά στο Βυζάντιο έχουμε την εξέγερση του πρωτοσπαθάριου Βάρδα Πολυπόδη. Οι Σλάβοι βρίσκουν και πάλι την ευκαιρία να εξεγερθούν, πετυχαίνοντας να μειώσουν και πάλι τους φόρους που τους είχαν επιβάλει, διατηρώντας μίαν αυτονομία.
Το 924 έχουμε νέα εισβολή Σλάβων(Σκλαβηνών) από την Μακεδονία στην Πελοπόννησο. Ακολούθησαν τον Βούλγαρο ηγεμόνα Συμεών. Η εισβολή επαναλήφθηκε το 927 και έμειναν στην Πελοπόννησο ομάδες Σλάβων και μετά την αποχώρηση του Συμεών.
Η εγκατάσταση των Σλάβων
 «Όπως όλοι οι βάρβαροι στα χρόνια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας σπάνε τα σύνορα και μπαίνουν στο χώρο της Αυτοκρατορίας σέρνοντας συνήθως μαζί τους τις οικογένειες και τα γιδοπρόβατά τους, με σκοπό να εγκατασταθούν εκεί. Για να το πετύχουν αυτό χτυπούσαν τις ένοπλες δυνάμεις του Βυζαντίου που έλεγχαν μία συγκεκριμένη περιοχή. Δεν αφάνιζαν τον πληθυσμό της περιοχής. Και γι’ αυτό δεν εγκαθίστανται σε πεδιάδες. Έπιαναν τα ριζά των ορεινών όγκων και άφηναν τους κάτοικους να συνεχίζουν τη ζωή τους. Οι βάρβαροι που εισέβαλαν και έπιαναν μία περιοχή εγκαθιστούσαν ένα κάποιο κρατικό μόρφωμα παρόμοιο με κείνο που θα συναντήσουμε στα κατοπινά χρόνια στο Σούλι, που κυριαρχούσε στα γύρω του εξήντα χωριά και φυσικά κρατάνε και τα κοπάδια τους που βόσκουν στους ελεύθερους χώρους.
Οι πρώτοι Σλάβοι που εγκαθίστανται στην Πελοπόννησο έπιασαν τις πλαγιές των βουνών, ενώ τις πόλεις και τους κόμβους τα κρατούσαν οι Βυζαντινοί. Εκεί ζούσε ο Ελληνικός πληθυσμός που άντεξε τις καταστροφές που προκάλεσαν οι βάρβαροι οι οποίοι έφτασαν στα μέρη τους. Οι Σλάβοι έπιασαν τις πλαγιές των βουνών και εκδιώχτηκε ο πληθυσμός που ζούσε εκεί. Γι’ αυτό εδώ θα έχουμε χείμαρρους Σλαβικών τοπωνυμίων.
Εντελώς διαφορετική ήταν η εγκατάσταση Σλάβων στη Β. Βαλκανική. Στη Β. Βαλκανική οι Βυζαντινοί αυτοκράτορες του 4ου και 5ου αιώνα αποφάσισαν να δημιουργήσουν ζώνες ασφαλείας της αυτοκρατορίας. Έδωσαν το χώρο που βρίσκεται μεταξύ του Δούναβη και του Αίμου και σε προέκταση και Δ. ως την Αδριατική σε σλαβικά φύλα, που θα έπαιρναν τον χαρακτήρα του Ομόσπονδου. Κάλεσαν αυτά τα φύλα που περιφέρονταν στους πέρα από το Δούναβη χώρους να εγκατασταθούν μόνιμα στο χώρο μεταξύ του Αίμου-Δούναβη. Και από το χώρο αυτό σήκωσαν όλο σχεδόν τον πληθυσμό και τον μετέφεραν σε άλλους χώρους( κύρια στη Μικρά Ασία). Τα κτήματα και τους οικισμούς τους παρέδωσαν στους ομόσπονδους Σλάβους, με τον όρο ότι θα υπερασπίζουν τα σύνορα του Δούναβη.
Σ’ αυτό το χώρο (μεταξύ του Αίμου-Δούναβη), που προηγούμενα ζούσαν εξελληνισμένοι ή εκρωμαϊσμένοι λαοί, δεν έμεινε τίποτα από την παλιά πολιτιστική παράδοση μια και μετακινήθηκαν οι πληθυσμοί. Οι νέοι κάτοικοι, τα σλαβικά φύλα, ανέπτυξαν εδώ δική τους γλώσσα και δικό τους πολιτισμό.
Φυσικά οι Σλάβοι δεν τήρησαν τις υποσχέσεις τους προς το βυζαντινό κράτος. Δε διαφύλαξαν τα σύνορα. Αντίθετα μάλιστα ήρθαν σε επαφή με τους πέρα από το Δούναβη ομοφύλους τους και τους Αβάρους και όλοι μαζί εισέβαλαν στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία και την ερήμωσαν φτάνοντας ως την Πελοπόννησο. Έτσι για ένα διάστημα κυριάρχησαν στον Ελλαδικό χώρο. Τι σημαίνει όμως αυτό το «κυριάρχησαν»; Ακριβώς για τούτη την περίοδο μιλάει ο Φαλμεράγιερ όταν λέει ότι η Ελλάδα εκσλαβίστηκε.
Τονίζουμε για άλλη μία φορά ότι παρά τις καταστροφές που προκάλεσε η αβαροσλαβικλή επιδρομή, ο ελληνικός πληθυσμός δεν αφανίστηκε. Οι ομάδες των Αβαροσλάβων που κυριάρχησαν, αριθμητικά ήταν ελάχιστες έναντι του πληθυσμού που επέζησε. Με την δύναμη των όπλων και κρατώντας βασικά ορεινά σημεία υπέτασσαν τα γύρω χωριά και τα υποχρέωναν να τους πληρώνουν φόρους. Ήταν και παρέμειναν ως το τέλος ένα είδος στρατού κατοχής. Πολλές από τις επιμέρους ομάδες έφερναν μαζί τους και τα κοπάδια τους και τις οικογένειές τους και εγκαταστάθηκαν σε ορεινές περιοχές, από όπου ασκούσαν την κυριαρχία τους στο γύρω χώρο. Κυριαρχούσαν πάνω στον ελληνικό πληθυσμό.
Γενικά οι ομάδες των Αβαροσλάβων εκδιώχτηκαν από το βυζαντινό στρατό. Στον ελλαδικό χώρο έμειναν μικρές μόνο ομάδες, ποιμένες στα ορεινά σημεία. Αυτές οι ομάδες που έμειναν αφομοιώθηκαν στον ελληνικό κορμό, ύστερα από αρκετά χρόνια. Και τότε, αυτές οι βαρβαρικές ομάδες θα ξεχάσουν και την γλώσσα τους και τις παραδόσεις τους και θα μάθουν τα νεοελληνικά. Και παράλληλα θα ενταχθούν στις νεοελληνικές παραδόσεις και στον αντίστοιχο πολιτισμό. Αν είχαν αφανίσει τους Έλληνες- όπως ισχυρίζεται ο πολύς Φαλμεράγιερ- πώς θα επικρατούσε η νεοελληνική γλώσσα και πώς θα εξαφανιζόταν το σλαβικό στοιχείο;
Στον ελλαδικό χώρο ο πληθυσμός παρέμεινε ελληνικός μέσα από όλες τις περιπέτειες. Και παρέμεινε ελληνικός πληθυσμός Ν. των ορίων του βυζαντινού κράτους της Β. Βαλκανικής, δηλαδή Νοτίως της γραμμής Αίμου- Σκάνδρου και Αδριατικής. Εκσλαβίστηκε μόνο η περιοχή που την εκκένωσαν οι Βυζαντινοί και την παραχώρησαν στους Σλάβους. Στα όρια βέβαια αυτά γίνεται πραγματικός αγώνας διείσδυσης συμπαγών σλαβικών ομάδων, αλλά χωρίς επιτυχία. Ο βασικός πληθυσμός των περιοχών αυτών παρέμεινε ελληνικός η εξελληνισμένος. Αυτοί οι τελευταίοι έδειξαν περισσότερο σταθερή αντοχή.
Οι Βυζαντινοί στα κατοπινά χρόνια εγκατέστησαν στα όρια του βυζαντινού χώρου διάφορες άλλες ομάδες με σκοπό την άμυνα της περιοχής. Ήταν κατά κύριο λόγο Βλάχοι που ως νομάδες κινούνταν σ’ όλη την Βαλκανική. Οι Βλάχοι αυτοί εξελληνίστηκαν γρήγορα και έγιναν βασικό στοιχείο του ελληνισμού.
Οι εισβολές βαρβάρων από τη Β. Βαλκανική συνεχίζονται τον 11ο αιώνα. Είναι κύρια Γότθοι, που τελικά φεύγουν από τον ελλαδικό χώρο χωρίς να αφήσουν ίχνη, της εδώ παρουσίας τους. Το Βυζάντιο τους εξαγόρασε και τους έστρεψε προς τη Δύση, εκτός από ένα μέρος που εντάχθηκε στο στρατό του Βυζαντίου. Η κίνηση των Γότθων μας δίνει τη χαρακτηριστική εικόνα των επιδρομών αυτών. Έφτασαν και αυτοί ως την Πελοπόννησο. Κατέστρεψαν πόλεις, έκαψαν κυριολεκτικά την χώρα και τελικά αποσύρθηκαν για να στραφούν προς την Ιταλία. Ο ελληνικός πληθυσμός αποδεκατίστηκε, αλλά παρέμεινε στη θέση του. Δεν αφάνισαν όλο τον πληθυσμό. Οι Γότθοι ήρθαν ως πολεμική ομάδα και όταν έφυγαν δεν άφηναν τίποτα δικό τους πίσω.
Το ίδιο θα γίνει αργότερα και με τους Αβάρους και Σλάβους. Έφτασαν και αυτοί ως την Πελοπόννησο και εγκατέστησαν για μία περίοδο την εξουσία τους εδώ και όταν λέμε εξουσία τους, εννοούμε ότι έπιασαν τα ορεινά μέρη και από εκεί υποχρέωσαν τα γύρω χωριά και τις πόλεις ακόμα να τους πληρώνουν φόρους. Οι ίδιοι ως πολεμική ομάδα κρατούσαν τα κοπάδια τους. Το καθεστώς των πολεμικών ομάδων μοιάζει με κείνο των Σουλιωτών που εξουσίαζαν τα 60 χωριά γύρω τους.
Η πολεμική ομάδα διατηρούσε αποκλειστική κοινωνία, ένα είδος απαρτχάιντ. Όταν αργότερα ο βυζαντινός στρατός θα τους αντιμετωπίσει, οι ηττημένες πολεμικές ομάδες θα σκορπίσουν. Και άλλοι θα πάρουν το δρόμο της υποχώρησης ακολουθώντας το δρόμο που ήρθαν προς τη Β. Βαλκανική, άλλοι θα εξοντωθούν και ένα μέρος θα δηλώσει υποταγή και θα παραμείνει είτε ενσωματωμένο στο βυζαντινό στρατό είτε ως τσοπάνηδες στα ορεινά μέρη. Οι δύο τελευταίες κατηγορίες θα αφομοιωθούν πολύ γρήγορα στον ελληνικό πληθυσμό. Πρόκειται για ασήμαντες αριθμητικά ομάδες που τελικά δέχονται τον ελληνικό πολιτισμό, τις ελληνικές παραδόσεις και την ελληνική γλώσσα, μπερδεμένη αρχικά, αλλά τελικά καθαρή ελληνική. Από τους Σλάβους των επιδρομών αυτών ελάχιστα ίχνη εντοπίζονται, παρόλο που περιφέρθηκαν αιώνες μέσα στον ελλαδικό χώρο.
Εντελώς διαφορετική είναι η κατάσταση με τους Σλάβους (Μίληγγες και Εζερίτες) που εγκατέστησαν οι Βυζαντινοί ως φρουρούς κατά των συχνών πειρατικών επιδρομών στην Πελοπόννησο (Ταΰγετο, Ερύμανθο και Χελμό). Η ιστορία των ομάδων αυτών είναι πολύ ενδιαφέρουσα από πολλές απόψεις. Διατήρησαν την ιδιαίτερή τους ταυτότητα, τη γλώσσα τους και τις χαρακτηριστικές τους πολιτιστικές παραδόσεις ως τα τέλη του 15ου αιώνα. Και τότε ξαφνικά εξαφανίζονται ως ιδιαιτερότητα και ενσωματώνονται στον ελληνικό πληθυσμό στην πορεία της διαμόρφωσης του ελληνικού έθνους. Και θα γίνουν ελληνικό έθνος στην τελική του διαμόρφωση. Αυτή τη διαφορά πρέπει να την εξετάσουμε πιο προσεκτικά. 
Οι Μίληγγες και Εζερίτες
Πρόκειται για μία ιδιαιτερότητα από τους βαρβάρους που θα μπούνε και θα εγκατασταθούν στην Πελοπόννησο. Οι σλαβικές τούτες ομάδες επέζησαν ως ανεξάρτητοι και αυτόνομοι για πολλούς αιώνες. Είναι αυτοί που αποτέλεσαν το βασικό επιχείρημα του Φαλμεράγιερ όταν υποστήριζε ότι η Ελλάδα εκσλαβίστηκε. Κι όμως και αυτοί εξελληνίστηκαν και μπήκαν στον κορμό του ελληνικού έθνους. Για το λόγο αυτό θα πρέπει να σταθούμε ιδιαίτερα.


Πρώτα- πρώτα ποιοι είναι αυτοί οι Σλάβοι και που έχουν εγκατασταθεί. Οι βυζαντινές πηγές του 10ου αιώνα αναφέρουν ότι οι Σλάβοι ήταν εγκατεστημένοι στην Ηλεία, τη Μεσσηνία και τη Λακωνία. Ο συγγραφέας της Επιτομής του Στράβωνα γράφει συγκεκριμένα: βιβλίο Ζ’ σελ. 1261 ( Έκδοση Άμστερνταμ) και Κ. Παπαρρηγοπούλου «Περί εποικίσεως Σλαβικών τινών φύλων και Πελοποννήσου» σελ. 106 έκδ. 1843. «Νυν δε ουδέ όνομά εστιν Πισατών και Καυκώνων και Πυλίων. Άπαντα γαρ ταύτα Σκύθαι νέμονται». (Τώρα δεν υπάρχει ούτε το όνομα των Πισατών, των Καυκώνων και Πυλίων. Όλα αυτά τα νέμονται οι Σκύθες).
Και ο Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος (906-959) στο έργο του «Προς τον ίδιον υιόν», μιλώντας για την εκστρατεία που έγινε στα χρόνια του Μιχαήλ (που βασίλεψε από το 842 ως το 867) εναντίων των Σλάβων της Πελοποννήσου που αποστάτησαν, γράφει τα εξής: Κ. Πορφυρογέννητου: «Προς ίδιον νέον κεφ. Ε’ και Κ. Παραρρηγόπουλου στο ίδιο κεφ. 106. «Μόνοι δε οι Εζερίται και οι Μιληγγοί κατελήφθηκαν (ανυπότακτοι) υπό την Λακεδαιμονίαν και το Έλος και επειδή όρος εστίν εκείσε μέγα και υψηλότατον, καλούμενον Πενταδάκτυλος, και εισέρχεται ώσπερ τράχηλος εις την θάλασσαν έως πολλού διαστήματος, δια δε είναι τον τόπον δύσκολον, κατώκησαν εις τας πλευράς του αυτού όρους εν μεν τω ενί μέρει οι Μιληγγοί, εν δε τω ετέρω οι Εζερίται».
Αργότερα οι Σλάβοι αυτοί εντοπίζονται σε τρία κύρια σημεία της Πελοποννήσου: στον Ταΰγετο, στα Αροάνια ή Χελμό ( το δεύτερο αυτό όνομα -Χελμός- είναι σλάβικο) και στον Ερύμανθο, στα περίφημα Νεζεροχώρια (που και αυτό το όνομα είναι σλάβικο). Εδώ είχαν αφήσει την παρουσία τους σε πολλά τοπωνύμια (Αράχοβα, Στρέζοβα, Αναστάσοβα, Ζελίνα, Πετρίνα, Λεβέτσοβα, Ζαρούχλα, Ζάχωλη, Ζαχλωρού, Βεργουβίτσα Τουρλάδα, Κόκοβα, Μοστίτσι, Τσαρούχλι, Ζαγορά, Βάλτος, Κεράσοβα Τοπόριτσα. Γλόγοβα, Βλοβοκά. Κερνίτσα, Βοστίτσα, Βισοκά Σοποτό κλπ).
Η ύπαρξη αυτών των Σλάβων στάθηκε αφορμή στον Φαλμεράγιερ για να υποστηρίξει την άποψη ότι η Ελλάδα σκλαβώθηκε και ότι χάθηκαν οι Έλληνες. Αλλά δεν θεώρησε υποχρέωσή του να εξηγήσει, αν είχαν χαθεί οι Έλληνες, πώς διατηρήθηκε η ελληνική γλώσσα, την οποία τελικά θα πάρουν και αυτοί.
Σε μία επιστολή του πατριάρχη Νικολάου προς τον αυτοκράτορα Αλέξιον Α’ Κομνηνό( που βασίλεψε από το 1081 ως το 1118) αναφέρονται τα εξής: Η επιστολή δημοσιεύτηκε στα τέλη της Graeco- Rumaniq, tam Canonici quam Cinilis κλπ. εκδόσεις Φραγκφούρτης. Βλέπε και Κ. Παπαρρηγόπουλου στο ίδιο σελ. 2. « Προς επιτούτοις και ο θεοφιλέστατος μητροπολίτης Πατρών πολλοίς και διαφόροις τετείχισται δικαιώμασιν, εις το συμφυείς και ατμήτους και αναποσπάστους έχειν τας τη κατ’ αυτόν εκκλησία δωρηθείσας επισκοπάς, παρά Νικηφόρου βασιλέως του από γενικών, δια το εν τη καταστροφή των Αβάρων παρά του κορυφαίου των αποστόλων και πρωτοκλήτου Ανδρέου οφθαλμοφανώς γενόμενον θαύμα, επί διακοσίοις δεκαοκτώ χρόνοις όλοις κατασχόντων την Πελοπόννησον, και της Ρωμαϊκής αρχής αποτεμομένων, ως μηδέ πόδα βάλειν όλως δύνασθαι εν αυτή Ρωμαίον άνδρα, εν μία δε ώρα τούτων μεν αφανισθέντων εκ μόνης επιφανείας του πρωτοκλήρου, της δε χώρας απάσης τοις Ρωμαϊκοίς σκήπτροις επανελθούσης. Και πρώτον μεν προβάλλεται το του ρηθέντος βασιλέως χρυσόβουλλον, του και την αυτήν αγιωτάτην εκκλησίαν Πατρών, εξ αρχιεπισκοπής εις μητροπόλεως δόξαν αναγαγόντος, δια το ρηθέν τεράστιον του κορυφαίου και τρισίν επισκοπαίς αυτήν δωρησαμένου, τη Μεθώνη, τη Λακεδαίμονι και τη Σαρσοκορώνη και έτερον τούτω συνάδον, Λέοντος και Αλεξάνδρου των βασιλέων, και τρίτον Ρωμανού, Χριστόφορου και Κωνσταντίνου, κατ’ ίχνος τοις άλλοις βαίνον και άλλο επί τούτοις Νικηφόρου του Φωκά, και πέμπτον επί τούτοις, του προ μικρού βεβασιλευκότος του Βοτανειάτου, τους ειρημένους πάντας επισφραγίζοντος».
Για τα ίδια γεγονότα ο Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος, στο «Προς ίδιον αυτού υιόν Ρωμανού» γράφει: Κ. Πορφυρογέννητου «Προς ίσιον υιόν Ρωμαίον» κεφ. ΜΘ και Κ. Παπαρρηγόπουλος στο ίδιο σελ.52. «Ο ζητών όπως τη των Πατρών εκκλησία οι Σκλάβοι δουλεύειν και υποκείσθαι ετάχθησαν, εκ της παρούσης μανθανέτω γραφής. Νικηφόρος τα των Ρωμαίων σκήπτρα εκράτει, και ούτοι εν τω θέματι όντες Πελοποννήσου, απόστασιν εννοήσαντες, πρώτον μεν τας των γειτόνων οικίας των Γραικών εξεπόρθουν, και εις αρπαγήν ετίθεντο. Έπειτα δε και κατά των οικητόρων της των Πατρών ορμήσαντες πόλεως τα προ του τείχους πεδία καταστρέφοντο και ταύτην επολιόρκουν… Επεί ουν ο τηνικαύτα στρατηγός υπήρχε προς την άκραν του θέματος εν κάστρω Κορίνθου και προσδοκία ην του παραγενέσθαι αυτόν και καταπολεμήσαι το έθνος των Σκλαβινών κλπ. κλπ
Ο Φαλμεράγιερ, χρησιμοποιώντας την επιστολή του πατριάρχη Νικολάου που λέει ότι οι Άβαροι, δηλαδή οι Σλάβοι -γιατί οι Βυζαντινοί τους Σλάβους τους αναγράφουν πολλές φορές Αβάρους- επειδή οι τελευταίοι ηγήθηκαν στις επιδρομές τους στη Βαλκανική, κυριάρχησαν για 218 χρόνια στην Πελοπόννησο πριν να καταστραφούν από το θαύμα του Άγιου Ανδρέα.
Και ότι χάρη σ’ αυτό το θαύμα ο αυτοκράτορας Νικηφόρος (που βασίλεψε από το 802 ως το 811) ανύψωσε την επισκοπή της Πάτρας σε μητρόπολη και της δώρησε άλλες επισκοπές. Με βάση αυτήν την επιστολή οι Αβαροσλάβοι αυτοί είχαν εγκατασταθεί στην Πελοπόννησο στα τέλη του 6ου αιώνα, δηλαδή είναι από την πρώτη, μεγάλη επιδρομή των Αβαροσλάβων στη Βαλκανική. Και από τη φράση «και της Ρωμαϊκής αρχής αποτεμομένων, ως μηδέ πόδα βάλειν, όλως δύνασθαι εν αυτή Ρωμαίων άνδρα», ο Φαλμεράγιερ υποστήριξε ότι οι Αβαροσλάβοι αυτοί εξαφάνισαν τον ελληνικό πληθυσμό. Να πως σχολιάζει τα όσα έγραψε ο Φαλμεράγιερ για την επιστολή του πατριάρχη Νικολάου, ο ιστορικός Κ. Παπαρρηγόπουλος (Κ. Παπαρρηγόπουλος: Περί της εποικίσεως Σλαβικών τινών φύλων εις την Πελοπόννησο σελ. 3-4) «Ο Βυζαντινός Πατριάρχης Νικόλαος (λέει ο γνωστός Φαλλμεραϋέρος εις μίαν του επιστολήν προς τον βασιλέα Αλέξιο τον Κομνηνόν εν έτει 1081 γεγραμμένην, μνημονεύει Χρυσοβούλλου τινός υπογεγραμμένου μεν υπό του βασιλέως Νικηφόρου, κατατεθειμένου δε εις τα αρχεία της Κωνσταντινουπόλεως, δυνάμει του οποίου η αρχιεπισκοπή των Πατρών ανεβιβάσθη εις τάξιν μητροπόλεως και υπετάχθησαν εις την αυτόθι εκκλησίαν του Αγίου Ανδρέου τρεις Πελοποννησιακαί επισκοπαί, τούτο δε ευγνωμοσύνης ένεκα δια την συνδρομήν την οποίαν ο κορυφαίος ούτος των αποστόλων παρέσχεν εις τους πολίτας των Πατρών εν τη μάχη καθ’ ην νικήσαντες ούτοι τον στρατόν των Πελοποννησίων Αβάρων προ των τειχών της πόλεώς των, τον ηνάγκασαν να λύσει την πολιορκίαν της. Η επιστολή του Πατριάρχου δεν σημειοί το έτος κατά το οποίον ο βασιλεύς Νικηφόρος υπέγραψε το ειρημένον χρυσόβουλλον, αλλά προστίθησιν, ότι η τεραστία εκείνη καταστροφή συνέβη διακόσια δεκαοκτώ έτη μετά την κατάσχεσιν της Πελοποννήσου υπό των Αβάρων. Ο Νικηφόρος εβασίλευσεν από το 802 μέχρι του 811 έτους, άρα η κατάκτησις της Πελοποννήσου υπό των Αβαρο-Σλάβων συμπίπτει μεταξύ των ετών 584 και 593. Προς τούτοις από τον Πορφυρογέννητον Κωνσταντίνον ηξεύρομεν, ότι στόλος Σαρακηνών υπεστήριξε τους αρχηγούς των Σλάβων εις την πολιορκίαν των Πατρών και ότι κατά την αυτήν εποχήν η τε Ρόδος και άλλαι πολλαί νήσοι του αρχιπελάγους ερημώθησαν από τας αποβάσεις των μωαμεθανών. Η κατά των Ελλινηκών νήσων προσβολή αύτη των Σαρακηνών συνέβη τω 807 έτει από Χριστού και έκτω της βασιλείας του Νικηφόρου άρα, κατά το 589 έτος από Χρ. αναμφιβόλως η Πελοπόννησος, εκτός ολιγίστων παραλίων, κατεκτήθη και κατασχέθη υπό των αρκτικών εθνών».
Σ’ όλη τη φιλολογία για την ερμηνεία της επιστολής του πατριάρχη Νικόλαου παραγνωρίζεται το ουσιαστικό: το ότι οι Σλάβοι (Άβαροι) κυριάρχησαν στην Πελοπόννησο. Το κυριάρχησαν σημαίνει ότι εξουσίαζαν κάποιους. Κατά συνέπεια κυριάρχησαν πάνω στον ελληνικό λαό. Και αυτό βγαίνει καθαρά και από τη διατήρηση της γλώσσας και των ελληνικών παραδόσεων. Το ότι δεν μπορούσε να πατήσει στο χώρο αυτό Ρωμαίος δε σημαίνει ότι δεν υπήρχαν μέσα στο χώρο κυριαρχίας των Σλάβων υποταγμένοι Έλληνες ή Ρωμαίοι για τους Βυζαντινούς. Το ότι η Πάτρα και η Κόρινθος αλλά και άλλες πόλεις δεν υπάγονται στην κυριαρχία τους, σημαίνει ότι οι Βυζαντινοί πατούσαν σταθερά πόδι στην Πελοπόννησο. Άλλωστε, το ότι καταστράφηκαν εντελώς μέσα σε μια ώρα με την εμφάνιση του Αγίου Ανδρέα και η χώρα επανήλθε στο σκήπτρο των Ρωμαίων δηλώνει κάτι διαφορετικό.
Αυτοί λοιπόν οι Σλάβοι της Πελοποννήσου δεν ήταν πολλοί αριθμητικά σε σύγκριση με τον πληθυσμό. Ζούσαν σε αποκλειστική κοινωνία και αυτό τους εμπόδιζε να αφομοιωθούν στην ελληνική εθνότητα. Ως το 10ο σχεδόν αιώνα διατηρούσαν τη δική τους θρησκεία. Δεν ήταν χριστιανοί. Από το 10ο αιώνα άρχισε ο εκχριστιανισμός τους. Ζούσαν με τα κοπάδια τους, βασικά σε ορεινά μέρη. Μετά τις αλλεπάλληλες εξεγέρσεις τους οι Βυζαντινοί τους περιόρισαν στις πλαγιές του Ταΰγετου, του Ερύμανθου και του Χελμού. Όσοι πιάστηκαν αιχμάλωτοι στη μεγάλη τους επιχείρηση κατά της Πάτρας, έγιναν δούλοι του ναού του Αγίου Ανδρέα.
Στα ορεινά καταφύγιά τους (Ερύμανθο, Χελμό, Ταΰγετο) έζησαν σε αγροτικές κοινότητες. Στον Ερύμανθο που ήταν η πολυπληθέστερη ομάδα Μιλήγγων και Εζεριτών καταστάλαξαν σε μία ομάδα μικρών χωριών (αγροτικών κοινοτήτων) που πήραν το σλαβικό όνομα Νεζερά ή Νεζεροχώρια, ονομασία που διατηρείται ακόμα και σήμερα. Και τα χωριά αυτά ήταν το Κομπηγάδι, τα Λακκώματα, τα Δεντρά, ο Πλάτανος, ο Καλάνος, η Καλανίστρα, του Μπούγα, οι Συκιές ή Ρικάβα, η Χρυσοπηγή και η Μονή Χρυσοποδαρίτισσας. Τα ονόματα των χωριών αυτών είναι καθαρά ελληνικά, αλλά η γενική προσωνυμία Νεζεροχώρια έχει σλαβική προέλευση. Στο Χελμό και ανάμεσα στον Ερύμανθο και το Χελμό αναφέρονται τα χωριά Στρέζοβα, Κυρίτσοβα, Αναστάσοβα και τα τοπωνύμια Αράχοβα, Χελμός, Ντουρντουβάνα. Στον Ταΰγετο οι Σλάβοι συγκρότησαν άλλες κοινότητες (Λεβέτσοβα, Ζέλινα, Πέτρινα κλπ.).
Οι Μίληγγες και Εζερίτες και στις τρεις περιοχές που περιορίστηκαν διατήρησαν μία αποκλειστική κοινωνία ως τη φραγκική κατάκτηση. Οι Φράγκοι προσπάθησαν να τους υποτάξουν πλήρως. Οι Σλάβοι τελικά εξομοιώθηκαν από τους Φράγκους με τους Έλληνες αγρότες της περιοχής. Σ’ αυτή την εποχή σπάει η αποκλειστική κοινωνία τους και δένονται με τους Έλληνες της γύρο τους περιοχής. Από τη στιγμή αυτή και μετά αρχίζει ο εξελληνισμός τους. Πρώτα -πρώτα παίρνουν την ελληνική γλώσσα. Τα σλαβικά που διατηρούσαν ως αποκλειστική κοινωνία, δεν τους εξυπηρετούν πια. Και μέσα στην κοινή πια τύχη με τον ελληνικό λαό που τους επέβαλαν οι φραγκοκυρίαρχοι αρχίζει η συνεργασία. Η ίδια κατάσταση θα συνεχιστεί και όταν θα επανέλθουν στην Πελοπόννησο οι Βυζαντινοί (Δεσποτάτο του Μιστρά).
Οι Παλαιολόγοι έσπρωξαν τα λαϊκά στρώματα του ελληνικού πληθυσμού και των Σλάβων σε έναν απελπισμένο αγώνα κατά της άγριάς τους εκμετάλλευση. Οι Παλαιολόγοι θέλουν να δημιουργήσουν χώρους για να τοποθετηθούν οι Βυζαντινοί ευγενείς που εκτοπίστηκαν από τη Μικρά Ασία και έφταναν στην Πελοπόννησο. Τα λαϊκά στρώματα, Έλληνες και Σλάβοι, βρίσκονται σε κοινούς αγώνες. Και αυτό τους φέρνει πολύ κοντά. Σπάνε τα πλαίσια της αποκλειστικής κοινωνίας των Σλάβων και τελικά συγχωνεύονται μέσα στους κοινούς αγώνες με τους Έλληνες.
Οι Σλάβοι της Πελοποννήσου (Μίληγγες και Εζερίτες) διατήρησαν την ιδιαιτερότητά τους, στους χώρους που τους εγκατάστησαν οι Βυζαντινοί ως την εποχή που κατέλαβαν την Πελοπόννησο οι Φράγκοι, κατά την Δ’ σταυροφορία (1204), όταν οι Φράγκοι κατέλαβαν και την Κωνσταντινούπολη. Οι Φράγκοι αντιμετώπισαν τους Σλάβους όπως και τον άλλο πληθυσμό της Πελοποννήσου. Δεν τους αναγνώρισαν την ιδιαιτερότητα.
Οι Φράγκοι κατάλυσαν τις Βυζαντινές αρχές και άρπαξαν τα Βυζαντινά τιμάρια για να τα δώσουν σε Φράγκους φεουδάρχες του Δυτικού προτύπου. Τα Βυζαντινά τιμάρια δεν είναι δυτικά φέουδα. Στα τιμάρια οι καλλιεργητές δεν είναι δεμένοι με τη γη και δεν ανήκουν στην απόλυτη εξουσία του αρχηγού του τιμαρίου. Ο καλλιεργητής μπορεί να εγκαταλείψει το τιμάριο και να πάει σε άλλο ή να εγκατασταθεί στις πόλεις. Και οπωσδήποτε ο τιμαριούχος δεν έχει απόλυτη εξουσία στις καλλιέργειες. Και ξαφνικά τώρα οι καλλιεργητές των τιμαρίων γίνονται δουλοπάροικοι. Πολλοί δεν θα δεχθούν τη νέα κατάσταση και θα αποτραβηχτούν παίρνοντας ότι μπορούσαν να σηκώσουν στα ορεινά μέρη που δεν είχαν γίνει φέουδα. Στην Πελοπόννησο συγκεκριμένα θα καταφύγουν στις πλαγιές που υπήρχαν οι Σλάβοι.
Οι Φράγκοι, βέβαια δεν θα περιοριστούν στα τιμάρια των Βυζαντινών. Θα κάνουν φέουδα και σε χώρους που δεν υπήρχαν τιμάρια. Αυτό θα θίξει περισσότερο τους ίδιους τους Σλάβους. Καθώς οι Σλάβοι είχαν επεκταθεί ακόμα και σε πεδινά και παραθαλάσσια μέρη, οι Φράγκοι θα τους πάρουν τα κτήματα για να τα εντάξουν σε καθεστώς φέουδων. Και οι ίδιοι θα υποχρεωθούν να καταφύγουν σε πλαγιές ψηλότερα από τα σημεία που τους τα πήραν για φέουδα.
Οι ντόπιοι και οι Σλάβοι που εκτοπίζοντάς τους, θα καταφύγουν σε μέρη που δεν ήταν φέουδα. Εκεί θα συγκατοικήσουν όλοι μαζί σε χωριά που δημιουργούνται. Όλους αυτούς τους συνδέει η κοινή τύχη τώρα. Και είναι τότε που θα χαθεί η ιδιαιτερότητα των Σλάβων και θα συγχωνευτούν στο λαό που προϋπήρχε στο χώρο αυτό. Οι Σλάβοι θα εξελληνιστούν σε σημείο που τίποτα δεν θα μείνει από το παρελθόν τους. Έχουν έναν κοινό εχθρό. Και αυτό τους ενώνει.
Μία ακόμα αλλαγή
Η κατάσταση στον ελλαδικό χώρο αλλάζει ριζικά μετά την περίφημη μάχη της Πελαγονίας, το σημερινό Μοναστήρι ή Μπιτόλια της Σκοπιανής Δημοκρατίας το 1259. Εδώ αναμετρήθηκαν η Αυτοκρατορία της Νίκαιας με το Δεσποτάτο ης Ηπείρου. Ήταν η μάχη που επέβαλε την Αυτοκρατορία της Νίκαιας ως διάδοχο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Οι δύο ελληνικοί κρατικοί σχηματισμοί διεκδικούσαν τα εδάφη της παλιάς Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.
Επικεφαλής του στρατού της Αυτοκρατορίας της Νίκαιας είναι ο Μιχαήλ Παλαιολόγος, που λίγο μετά θα ανατρέψει τη δυναστεία Λασκαραίων- Βατάτζηδων στη Νίκαια και θα ανακηρυχθεί Αυτοκράτορας (Μιχαήλ Η’). Ο στρατός που διαθέτει αποτελείται από Τούρκους μισθοφόρους. Στο αντίπαλο στρατόπεδο επικεφαλείς είναι ο Μιχαήλ Άγγελος, δεσπότης της Ηπείρου, με σύμμαχο τον Βιλεαρδουίνο, Φράγκο ηγεμόνα του Μοριά.
Ο στρατός τους αποτελούνταν από Έλληνες και Αρβανίτες. Νίκησε ο Μιχαήλ Παλαιολόγος και μάλιστα έπιασε αιχμάλωτο τον Βιλεαρδουίνο. Στην Πελαγονία οι Τούρκοι ως μισθοφόροι του Μιχαήλ Παλαιολόγου νίκησαν τον ελληνικό στρατό του Μιχαήλ Αγγέλου. Για να ελευθερωθεί ο αιχμάλωτος ηγεμόνας του Μοριά υποχρεώθηκε να εκχωρήσει ως λύτρα στην Αυτοκρατορία της Νίκαιας μέρος της ηγεμονίας του και πιο συγκεκριμένα τη Λακωνία με κέντρο το ισχυρό κάστρο του Μιστρά (ή Μιτζιθρά). Η συμφωνία παραχώρησης έγινε όταν είχε ανακηρυχθεί Αυτοκράτορας ο Μιχαήλ Η’ Παλαιολόγος και είχε ανακτηθεί η Κωνσταντινούπολη (1261). Στο χώρο της Λακωνίας δημιουργείται το Δεσποτάτο του Μιστρά, που ως το 1462 – χρονιά που παραδόθηκε από τον Δημήτριο Παλαιολόγο στους Τούρκους- θα παίζει σημαντικό ρόλο στα πράγματα της Ελλάδας και στη διαμόρφωση του Ελληνικού έθνους.
Η κατάσταση των Σλάβων στην Πελοπόννησο αλλάζει ριζικά μετά την εμφάνιση των Φράγκων το 1204. στο μεταξύ οι Σλάβοι που είχαν εγκατασταθεί με τα χαρακτηριστικά των «ακριτών» στο χώρο της Πελοποννήσου, όπως είχε γίνει και στα Α. σύνορα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας είχαν δεθεί δυναμικά με τον όποιο πληθυσμό της Πελοποννήσου αλλά και άλλων που είχαν φτάσει εδώ (Αλβανοί βασικά), σε ένα σύνολο που μπορούμε να τους ονομάσουμε Ελληνικό λαό. Έχουν χάσει και την γλώσσα τους ακόμα και έχουν εκχριστιανιστεί, μετά τον 9ο αιώνα.
Οι Φράγκοι κατακτητές τους αντιμετώπιζαν έτσι. Και καθώς οι Φράγκοι θέλουν να επιβάλλουν εδώ φεουδαρχισμό Δ. Ευρώπης, αρπάζουν τα τιμάρια (βυζαντινό στοιχείο) και τις περιουσίες ελεύθερων χωρικών που ήταν ποτιστικά και τα κάνουν φέουδα. Τους ελεύθερους γεωργούς – και ήταν πάρα πολλοί τότε – τους μετατρέπουν σε δουλοπάροικους.
Οι κάτοικοι των ελεύθερων χωριών αλλά και οι Σλάβοι όσοι είχαν εγκατασταθεί και είχαν πάρει καλλιεργήσιμη γη εγκατέλειψαν τους χώρους που έκαναν φέουδα και βγήκαν στα βουνά. Εκεί δεν είχαν ενδιαφέροντα φεουδαρχοποίησης οι Φράγκοι. Και τότε σβήνουν όλες οι διαφορές των Σλάβων με τους ντόπιους. Οι Σλάβοι (Μίληγγες και Εζερίτες) θα γίνουν τμήμα του Ελληνικού λαού. Και από τότε και μετά χάνουν τα ιδιαίτερα Σλαβικά χαρακτηριστικά.